Nieuws Tuberculose

Nieuw tuberculosevaccin is ‘doorbraak’

Bijna honderd jaar nadat het eerste vaccin tegen tuberculose op de markt kwam, wakkert het geloof in een nieuw middel tegen de bacterie weer aan. Een nieuw vaccin beschermt namelijk 1 op de 2 mensen met latente tuberculose – een infectie zonder klachten – tegen de ziekteverschijnselen van tbc.

Patiënten wachten op behandeling van tuberculose in een Artsen zonder Grenzen-kliniek in Bangladesh. Beeld Getty Images

Hoewel tuberculose in Nederland vanwege goede hygiëne zo goed als uitgeroeid is, sterven ieder jaar 1,6 miljoen mensen aan de ziekte, die nummer tien is op de lijst van meest voorkomende doodsoorzaken. Een nieuw vaccin tegen de ziekte is nodig: ‘Het grootste probleem met het huidige vaccin, dat BCG heet en uit 1921 stamt, is dat het de verspreiding van tbc niet vermindert. Ondanks dat bijna de hele wereld er toegang toe heeft,’ aldus Wilbert Bitter, microbioloog van de VU. Hij noemt het onderzoek dat vandaag in vakblad The New England Journal of Medicine verschijnt daarom een ‘doorbraak’. Ook Tom Ottenhoff, hoogleraar immunologie aan het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC), noemt de onderzoeksresultaten ‘veelbelovend’: ‘De tbc-bacterie is vreselijk moeilijk te bestrijden, omdat een geïnfecteerd persoon lange tijd geen ziekteverschijnselen kan hebben, maar tegelijkertijd wel anderen kan aansteken. De bacterie kan zich enorm goed aanpassen aan ons immuunsysteem.’ 

Toch lijkt dit nieuwe vaccin in enige mate grip te krijgen op de bacterie. Een grote groep onderzoekers van universiteiten in Europa, de VS en Afrika onderzochten in samenwerking met farmaceut GlaxoSmithKline 3.330 mensen tussen de 18 en 50 jaar oud in Kenia, Zuid-Afrika, en Zambia, die latente tuberculose hadden. De ene helft kreeg het nieuwe vaccin toegediend, de andere een placebo. In de groep die een placebo kreeg, ontwikkelden ruim twee keer zo veel mensen actieve tuberculose als in de groep die gevaccineerd werd.

Die ontwikkeling naar actieve tuberculose kan gebeuren door bijvoorbeeld slechte omstandigheden voor het immuunsysteem, zoals slechte voeding of een andere ziekte zoals aids. ‘Ongeveer eenderde van de wereldbevolking is geïnfecteerd met de tuberculosebacterie, maar het lichaam houdt dat onder controle dankzij een goed immuunsysteem. Valt dat weg, dan kan de bacterie ontsnappen, zich delen en de actieve vorm van de ziekte veroorzaken’, aldus Peter Peters, hoogleraar nanobiologie van de Universiteit Maastricht. ‘Wanneer dat gebeurt, moet een patiënt nu een half jaar lang antibiotica slikken. In een westers land met degelijke gezondheidszorg is dat vol te houden, in een arm land is die slaagkans lager.’

Ook al lijkt een vaccinbescherming van vijftig procent in eerste instantie niet ideaal, in het vakgebied wordt dit gezien als ‘behoorlijk’: ‘Er worden momenteel veel vaccins getest bij mensen en proefdieren, maar die zijn nog lang niet zo ver als dit vaccin. Met 50 procent bescherming kun je voor grote populaties die ziek worden al veel betekenen’,  aldus Ottenhoff. Ook biedt de nieuwe studie met dit vaccin duidelijk bewijs dat het bij bepaalde belangrijke type afweercellen, zogeheten T-cellen, aanslaat. ‘Een noodzakelijke voorwaarde voor het ‘geheugen’ van het immuunsysteem.’

Wel plaatst Ottenhoff een kanttekening bij het onderzoek. ‘Er ontbreekt een controlegroep die laat zien op welk eiwitgedeelte het vaccin precies effect heeft. Nu weten we wel dát het vaccin werkt, maar niet precies hoe.’ Ook microbioloog Bitter vindt dit een gemis. Hoogleraar nanobiologie Peters wijst op de kleine aantallen proefpersonen, waardoor voorzichtigheid in de interpretatie is geboden. Hij verwacht geen wereldwijde verandering in de behandeling van tuberculose: ‘Daarvoor moeten we nog beter uitvogelen hoe de bacterie precies te werk gaat. Daar is helaas nog veel onderzoeksgeld voor nodig.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden