Nieuw museum toont zwart Amerika van slavenhandel tot Oprah

Het museum begint eigenlijk al buiten, tussen de dranghekken. Honderden zwarte Amerikanen staan daar te wachten, velen op hun paasbest, in jurk of in kostuum, met hoedjes en met oude dunne snorretjes - ze komen soms uit de buurt, maar soms ook uit Californië, uit Georgia of Tennessee, en vaak uit een andere tijd. Hier staan decennia zwart Amerika.

Exterieur van het National Museum of African American History and Culture. Beeld getty

Ze wachten geduldig, ze wachten eigenlijk al jaren. Al een eeuw geleden werd erom gevraagd, maar sinds zaterdag is het er eindelijk: een Nationaal Museum voor Afrikaans-Amerikaanse Geschiedenis en Cultuur, waarin de pijnlijke, roerige en triomfantelijke momenten en perioden van zwart Amerika de revue passeren, van de slavenhandel tot Oprah Winfrey, van een treinwagon met aparte zitplaatsen voor zwart en wit tot de rode Cadillac van Chuck Berry.

Het gebouw straalt van trots. Een Afrikaanse kroon van metaal, een bruine verschijning tussen de achttien witte gebouwen van het Smithsonian Institution die hier al stonden op de Mall, de hoofdstedelijke strook gras met zijn monumenten en musea die samen de culturele en historische ruggengraat van politiek Washington vormen. Ondanks jarenlang verzet in de jaren tachtig en negentig, met name van Republikeinse senatoren, is het er dus toch van gekomen. President George W. Bush tekende in 2003 de wet, en Obama mocht het gebouw zaterdag openen. Hijzelf is over een paar maanden weg, maar zwart Amerika blijft aanwezig, in Washington.

'Thuiskomen'

Terwijl er vanavond tijdens sportwedstrijden weer vuisten omhoog zullen gaan tijdens het volkslied, en er vanavond tijdens demonstraties zal worden geprotesteerd tegen op zwarten afgevuurde politiekogels, is hier te zien waar die strijd vandaan komt. Het geeft de proteststem volume.

'Het is een baken. Zodat ze ons niet meer kunnen negeren', zegt Antonio Merrick, die met zijn twee dochtertjes naar binnen gaat. 'We zijn trots dat we eindelijk officiële erkenning krijgen.'

Het voelt ook als een soort thuiskomen, zegt hij. 'Welkom, familie', zegt de bediener van de lift, als iedereen is ingestapt. Dat is wanneer het begint op te vallen: niet alleen de bezoekers, maar ook de werknemers van het museum zijn zwart. Inderdaad, zegt een bewaker. Van de schoonmakers tot de directeur, tot veel van de financiers: allemaal Afrikaans-Amerikaans.

(Tekst gaat verder onder foto).

Het museum is nu al tot en met december volgeboekt. 'Dit is de hottest ticket in town', zegt Marcus Crowley, die binnen is. De meeste gelukkigen hier hebben in augustus meteen gereserveerd, al worden er elke ochtend nog wel een paar tickets uitgedeeld. Op internet gaan de (gratis) kaartjes voor honderd dollar van de hand.

Je moet het dus heel graag willen, hier naar binnen gaan. Er zijn nauwelijks blanke Amerikanen te zien, tussen de duizenden bezoekers deze maandag. 'Jammer. Witte mensen zouden dit eigenlijk ook moeten zien', fluistert Crowley, terwijl hij door het slavenschip in de kelder van het museum schuifelt. Twee vrouwen staan te snikken voor een vitrine met een oud logboek, opengeslagen bij een tekening van een met zwarte figuurtjes volgepakt ruim.

Het is een processie, waarin gedempt wordt gepraat en vooral de klikkende telefoons te horen zijn. Op de muren zijn de namen te zien van schepen die in Afrika vertrokken en in Amerika aankwamen, met de aantallen zwarten die levend werden ingeladen en de aantallen die levend de overkant haalden. 'Vergulde Zon, Nederland, 22 januari 1703. 513/379.'

Route door geschiedenis

En dit is nog maar het begin. De route door de geschiedenis, vanuit de kelder omhoog, gaat langs vitrines met ketenen en een Ku Klux Klan puntmuts, langs een complete houten slavenhut en een steen waarop de menselijke waar werd aangeboden. Dan via de burgeroorlog en de afschaffing van de slavernij verder omhoog, door de twintigste eeuw, onder meer langs de doodskist van de veertienjarige Emmett Till, gelyncht in Mississippi omdat hij een blanke vrouw (te flirterig?) had aangesproken, en langs Rodney King en latere slachtoffers van politiegeweld.

Met de tocht omhoog rechten de bezoekers ook de rug, zo lijkt het. 'Als je dit ziet, en de weg ziet die we hebben afgelegd, dan geeft dat me kracht en doorzettingsvermogen', zegt Darla Van Putten (56) , een arts die nog afstamt van een Antilliaanse slaaf, en met haar negentigjarige ouders naar het museum is gekomen. 'Het is heel inspirerend. Ik laat me nooit meer zeggen dat ik minderwaardig ben. De blanken die met de Mayflower kwamen, gewoon met een schip, die zouden allemaal zijn omgekomen als ze niet waren gered door de indianen. En wij zouden minder zijn?'

De kracht van Afrikaans-Amerikanen is onmiskenbaar op de verdiepingen daarboven, waar zwarte sporters van de afgelopen eeuw worden geëerd - het sportveld was een belangrijk strijdperk voor de emancipatie. Er zijn standbeelden van hardloper Jesse Owens, van de zusjes Williams, zelfs van schaatser Shani Davis; maar vooral de gehandschoende vuisten in de lucht van hardlopers Smith en Carlos uit 1968 zijn een populair decor, waarvoor veel bezoekers, soms met het hele gezin, met de vuist omhoog op de foto gaan.

De Ku Klux Klan- puntmuts. Beeld anp

Oprah Winfrey

Daarna wordt het steeds vrolijker, met een nagebouwde studio van Oprah Winfrey (die 21 miljoen dollar doneerde), een nep-platenwinkel waar je ouderwets door nep-lp's kan bladeren, en alle grote sterren van film en rock 'n roll. Rapgroep Public Enemy doneerde een enorme ghettoblaster ('Hiphop was het CNN van zwart Amerika'), Michael Jackson liet glitterjackies en een hoed na. Maar ook de uitvinder van een zuurstofmasker voor brandweerlieden heeft een plek gekregen, en zwarte ambachtslieden die anders anoniem zouden zijn gebleven.

Maar daar, op een van de bovenste verdiepingen, is ook een cel nagebouwd van de Angola-gevangenis in Mississippi, ooit de grootste van Amerika, op de plek van een oude katoenplantage. De gevangenen, voor 90 procent zwart, zitten bijna allemaal levenslang vast en worden nog steeds aan het werk gesteld. Het is geen geschiedenismuseum.

Oprah Winfrey. Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden