Niemand ziet de zeespiegel stijgen, maar extreem weer maakt klimaatverandering invoelbaar

Hitte, stortregens, droogte: extremen maken de abstracte statistiek van klimaatverandering invoelbaar, zegt de Duitse klimaatonderzoeker Stefan Rahmstorf. 'Niemand ziet echt de zeespiegel stijgen.'

Aardappelboer Peer van Beers vorig jaar op zijn land: wateroverlast heeft de oogst verpest. Beeld Marcel van den Bergh

Stefan Rahmstorf is verbonden aan het instituut voor klimaatstudies in Potsdam (PIK) en al twintig jaar diepbezorgd over de voortgaande klimaatverandering. Als wetenschapper, in adviesraden, in de media. Maar stel hem als verslaggever wel zorgvuldig je vragen. 'Ik ben gewend dat de pers bij iedere overstroming komt vragen of dit het nou is: klimaatverandering. Het antwoord is nee, dat weet je niet. Wat we weten is dat de kans op overstromingen vervijfvoudigt als de aarde warmer wordt. Was wateroverlast vroeger allemaal toeval, nu moet je zeggen: van de vijf overstromingen zijn er vier geen toeval meer. Alleen van deze ene kun je dat nooit zeggen.'

Vorige maand publiceerde Rahmstorf in Scientific Reports een studie die voor het eerst een verband legt tussen opwarming van de aarde en extreem weer op het noordelijk halfrond. De hoge luchtcirculatie loopt er vaker door vast, in een golfpatroon dat langdurig hetzelfde weer naar gematigde breedtes jaagt.

Eindeloze regens en overstromingen van de Elbe in 2003 waren er schoolvoorbeelden van. De hittegolf van 2010 rond Moskou. Overstromingen in 2014 in de Balkan. De aanhoudende droogte van Californië. Extreme weersverschijnselen die komende maandag in het KennisCafé in de Balie onderwerp van debat zijn.

Rahmstorf (die zijn vroege jeugd in Haarlem doorbracht) zelf is er niet bij, zijn spraakmakende studie wel.

Is hiermee extreem weer verklaard? 'Dat ligt eraan wat je extreem weer noemt, regen of storm, droogte, hitte hebben hun eigen dynamiek. In een warmere atmosfeer zit meer waterdamp, dus zijn heftiger regens mogelijk. Maar tegelijk kan het gemiddeld minder regenen. Regen is dus een ingewikkelde kwestie en storm misschien nog wel meer. Hittegolven zijn eenvoudiger. In een warmere wereld schuift de hele kansverdeling op. Wat ooit extreem heette, wordt normaler.'

Maar allemaal klimaatverandering? 'Met de kanttekening dat we dat voor individuele voorvallen nooit kunnen zeggen. Het blijft statistiek, maar tegelijk is extreem weer het toeval ook voorbij.'

Lastig om over te brengen wat er volgens de wetenschap gaande is. 'Dat blijkt. Ik denk dat in elk geval in Europa mensen onderkennen dat klimaat een probleem kan zijn. Maar de urgentie ervan lijkt toch nog niet voldoende aan te komen.'

U bent altijd heel stellig dat het misgaat. Mag een wetenschapper dat wel zijn? 'Dat moet. Ik ben als een arts die waarschuwt dat roken de kans op longkanker enorm vergroot. Als de wetenschap dat laat zien, moet je het zeggen. Zelfs als ook niet-rokers longkanker krijgen en sommige verstokte rokers niet. Ik heb expliciete zorgen, maar die komen voort uit wat het onderzoek zegt.'

Was u in in dat opzicht blij met de uitkomst van uw studie: opwarming maakt extreem weer waarschijnlijker? 'Ik was vooral opgetogen dat we een oud vermoeden eindelijk hebben kunnen testen. Het maakt de wetenschap sterker, maar we hadden ook geen enkel verband kunnen vinden. Maar dat het aangeeft hoe urgent het klimaatprobleem is, stemt natuurlijk niet vrolijk.'

Het maakt uw waarschuwing dat we moeten ingrijpen wel urgenter. 'Extreem weer heeft grote maatschappelijke gevolgen, ook in onze omgeving. Bij de hittegolf van 2003 kwamen 70 duizend Europeanen om. Voor het klimaatbewustzijn is weer van groot belang. Niemand voelt echt de opwarming, niemand ziet de zeespiegel stijgen. De extremen drukken ons met de neus op de feiten. Daar moeten wij de juiste woorden bij leveren.'

Maandag 24 april: KennisCafé over extreem weer in De Balie, Amsterdam. Kaarten en info op debalie.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden