New Horizons biedt eindelijk goede blik op Pluto

Na een lange reis door het zonnestelsel kan een sonde namens de aardbewoners eindelijk een goede blik werpen op Pluto. Tot nu toe kenden we de verre dwergplaneet alleen als een vaag lichtstipje.

Pluto, vanaf 766duizend kilometer gezien door de Amerikaanse ruimtesonde New Horizons. Nog spectaculairder foto's worden vanavond verwacht. Beeld AFP

Een kleine stap voor een ruimtesonde, een grote sprong voor het planeetonderzoek. De Amerikaanse New Horizons vloog dinsdag om 13.49 uur Nederlandse tijd op 12.500 kilometer afstand langs Pluto en zijn grote maan Charon. In korte tijd veranderde de verre dwergplaneet van een onooglijk lichtstipje in een wonderlijke wereld met kraters en sneeuwvlakten.

Samen met duizenden kleinere ijsdwergen maakt Pluto deel uit van de Kuipergordel - een brede band van bevroren overblijfselen uit de ontstaansperiode van de planeten. Onderzoek aan Pluto en zijn manen moet nieuw licht werpen op de geboorte van het zonnestelsel.

De eerste resultaten zijn al veelbelovend. Pluto blijkt een slag groter te zijn dan gedacht: 2.370 kilometer in middellijn in plaats van ruim 2.300. Het oppervlak ziet er veel jonger en 'verser' uit dan dat van Charon - misschien door geologische activiteit, maar zeker ook door de invloed van het 'weer' op Pluto: methaan en stikstof in de zeer ijle dampkring slaan tijdens de lange, koude Plutowinter als rijp neer op het oppervlak. 'Het ziet er naar uit dat het regelmatig sneeuwt op Pluto', aldus onderzoeksleider Alan Stern.

Dichter bij Pluto dan ooit.
Het ruimtevaartuig waarmee de NASA de missie uitvoert. Beeld anp

Waterval aan informatie

New Horizons deed er 9,5 jaar over om Pluto te bereiken - ongeveer vijf miljard kilometer, met een snelheid van 50 duizend kilometer per uur. Ondanks die enorme afstand en reistijd lukte het om met een precisie van zo'n honderd kilometer binnen één minuut nauwkeurig langs de stijf bevroren ijsbal te vliegen.

Het zal nog lang duren voordat alle foto's en meetgegevens naar de aarde zijn doorgeseind, vooral vanwege de trage radioverbinding met de verre ruimtesonde. 'Pas najaar 2016 zullen de laatste meetgegevens op aarde aankomen', zegt Stern. 'Dit is het begin van een zestien maanden durende waterval aan informatie.' De allerscherpste foto's, gemaakt rond het moment van dichtste nadering, worden vanavond verwacht.

Voorlopig moeten wetenschappers het nog even doen met een opname die maandagavond rond 22.00 uur Nederlandse tijd werd gemaakt, vanaf 766 duizend kilometer afstand. Daarop zijn wel al details van een paar kilometer groot zichtbaar - en een kolossaal hartvormig gebied met een lichte tint en zo te zien vrijwel geen reliëf.

Hallo Pluto!

Lees hier het slowblog van de Volkskrant over de laatste halte van het zonnestelsel nog eens terug.

Hoe groot is Pluto vanuit New Horizons? En hoe ver is het nog? Kijk hier voor alle bijna-realtime statistieken.

Lees hier de voorbeschouwing van Maarten Keulemans terug over de reis naar het einde van het zonnestelsel.

Geen wolkjes zichtbaar

'Pluto blijkt een ontzettend fascinerend hemellichaam', zegt hoogleraar planeetonderzoek Bert Vermeersen van de TU Delft, 'met een heel eigen dynamiek. Het eerste wat opvalt is dat er compleet verschillende terreintypen zijn - licht en donker. Dat kan samenhangen met de grootte van ijskristallen, maar het is ook goed mogelijk dat het lichte, hartvormige gebied veel jonger is.'

Dat denkt ook Bernd Andeweg, docent aardwetenschappen aan de Vrije Universiteit. 'Misschien is er sprake van vers ijs dat in het geologisch recente verleden uit het binnenste van Pluto is opgeweld', zegt hij, 'een soort gletsjer.' Dat de weinige inslagkraters op Pluto er nogal verschillend uitzien, kan volgens Andeweg ook komen doordat ze in verschillende mate bedekt zijn door sneeuw.

Planeetonderzoekster Daphne Stam (TU Delft) vindt het vooral jammer dat er 'geen wolkjes zichtbaar zijn; de ijle dampkring lijkt helemaal helder. Maar het is wel duidelijk dat er materiaaltransport plaatsvindt in de atmosfeer. Er gebeurt ontzettend veel daar.'

Of er op de nieuwe foto aanwijzingen zijn voor geologische activiteit op Pluto, in de vorm van breuklijnen, durven de Nederlandse onderzoekers nog niet te zeggen. 'Daarvoor hebben we scherpere foto's nodig', aldus Andeweg.

New Horizons vliegt inmiddels weer met hoge snelheid bij Pluto vandaan. In 2019 brengt hij nog een bezoek aan een veel kleinere ijsdwerg in de buitendelen van het zonnestelsel, daarna vliegt hij de sterren tegemoet. Onderzoeksleider Stern liet gisteren weten dat hij plannen heeft voor een Plutolander, maar dat is nog verre toekomstmuziek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden