Nette mensen spreek je aan met U, jodenvolk met jullie

Afwisselend betuigen Stella Bergsma en Sylvia Witteman hun liefde voor Nederlandse woorden die je niet vaak (genoeg) meer hoort. Deze week: jullie is jodenvolk.

In ons taalgebruik zitten onze diepste vooroordelen verstopt. Beeld anp

Racisme is hip. Racisme is heet. Racisme is het nieuwe zwart. Met de huidige politieke verhoudingen zijn veroordeling op huidskleur en discriminatie weer helemaal salonfähig, bon ton en nog meer van die 'cultureel geapproprieerde' uitdrukkingen. Het is leuk, gezellig en een plezierige bezigheid voor de hele famillie. Goed voor Facebook en feestdagen. Je kunt er met Sinterklaas al mee beginnen, om een paar weken later het concept witte Kerst een kekke extra lading te geven.

Omdat het n-woord ook zo saai wordt en omdat je ook prima andere groepen kunt vernederen en buitensluiten, heb ik hier wat tips uit onze schitterende taal. De ouderwetse uitdrukkingen met Joden bijvoorbeeld zijn weer helemaal actueel nu er in Amerika een groep nazi's is die in Trump de nieuwe Sieg Heiligman ziet. Zo hadden we de term jodenstreek, voor een extreem achterbakse streek. Jodenspuug, voor lijm, omdat Joden alles wat los is vast kunnen lullen. We hadden jodenfooi, omdat Joden gierig zijn. Voddenjood, een handelaar in lompen, en brillenjood natuurlijk. Die laatste wordt nog vrij veel gebezigd.

En dan is er het prachtige 'jullie is jodenvolk'. Voor veel mensen lijkt die uitdrukking volkomen schadeloos. Gewoon een zegswijze zoals 'praten als Brugman'. Maar van oorsprong was het bepaald niet positief. Dit gebeurt vrij vaak met onbewuste vooroordelen, we hebben het niet door, maar ze komen in onze taal tot uiting. De zin werd voor en zelfs na de Tweede Wereldoorlog gebruikt door 'fatsoenlijke' mensen, die vonden dat ze met U moesten worden aangesproken. Want jullie was voor tuig, voor mensen die minder waard waren: jodenvolk dus.

Bijna al die woorden en uitdrukkingen die ik genoemd heb, staan gewoon in de Van Dale. Nou kun je lullen als Brugman, maar een beetje genant is dit toch wel. Wat jullie? Of moet ik U zeggen?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.