Nieuws Insecticide

‘Neonics’ tegen insecten schaden ook de trekvogels

Het meest gebruikte insecticide ter wereld blijkt niet alleen insecten te schaden, ook trekvogels lijden eronder. Witkruingorsen die tijdens de lentetrek snacken op zaadjes voorzien van ‘neonicotinoïden’, verliezen daarna lichaamsvet en blijven langer aan de grond. Dat kan voor een deel verklaren waarom het met veel trekvogels zo slecht gaat, schrijven Canadese wetenschappers in vakblad Science.

White-crowned sparrow . (Photo by: Universal Images Group via Getty Images) Beeld Foto Getty

Het landbouwgif waarom het gaat – imidaclopride – is in Europa in de buitenlucht al anderhalf jaar verboden, omdat het behalve de plaaginsecten waartegen het is bedoeld ook bijen en andere insecten zou doden. Enkele andere, nauw aan imidaclopride verwante stoffen zijn in de EU nog wel toegestaan.

‘Ik ben er niet helemaal gerust op dat de trekvogels in Europa nu geen last meer van dat gif hebben’, zegt hoogleraar plantenecologie Hans de Kroon (Radboud Universiteit) daarom. In eerder onderzoek legde hij een verband tussen neonicotinoïden en de neergang van Nederlandse soorten zoals boerenzwaluw, spreeuw en kleine karekiet.

In de VS wordt imidaclopride nog wel massaal gebruikt, om zaden en de planten die daaruit ontkiemen te beschermen tegen vraat. Toxicoloog Margareth Eng en collega’s van de Universiteit van Saskatchewan besloten migrerende witkruingorsen bij een tussenlanding te vangen, te voorzien van een zendertje en ze te voeren met een klein beetje imidaclopride, vergelijkbaar met het eten van een paar behandelde zaadjes.

Kuikens

Het gevolg: de dieren aten minder, verloren zo’n 20 procent van hun vetvoorraad en hervatten de trek drie of vier dagen later dan vogels die geen gif hadden binnengekregen. Dat maakt ze kwetsbaarder voor roofdieren en geeft ze een flinke vertraging, constateert Eng. Met alle gevolgen van dien: ‘Door later aan te komen in het broedgebied krijgen ze een slechtere broedplaats, broeden ze later en krijgen ze minder kuikens die bovendien in slechtere toestand zijn.’

‘Die beesten zijn gewoon goed ziek’, vat De Kroon de Canadese bevindingen samen. ‘Ze krijgen de vogelversie van wat ook ons overkomt als we iets verkeerds eten: je bent een paar dagen beroerd, hebt weinig eetlust, valt af. En dit is een vogel die onderweg meerdere stops moet maken, die moet bijtanken. Als hij hier elke keer mee te maken krijgt, stapelen de schadelijke effecten zich op.’

De effecten zijn onverwacht, omdat neonicotinoïden aangrijpen op een molecuul dat insecten wel hebben maar andere soorten nauwelijks. Maar in een eerder experiment liet Eng ook al zien dat spreeuwen gevoed met het gif afvallen en gedesoriënteerd raken. In het nieuwe experiment, de eerste test in de ‘echte’ wereld, blijken de vogels in elk geval niet de weg kwijt te raken. ‘Waarschijnlijk omdat ze het vliegen vermijden terwijl ze bijkomen van het effect van het gif’, aldus Eng in een toelichting.

In Nederland lijkt de schade aan vogels vooral indirect: doordat het gif insecten doodt, hebben insecten etende vogels te weinig te eten, zo oppert De Kroon in een analyse die hij eerder publiceerde. ‘Maar met deze studie nemen de aanwijzingen toe dat ook directe vergiftiging een belangrijke rol kan spelen’, aldus De Kroon.

MEER OVER HET ‘BIJENGIF’, NEONICOTINOÏDEN

De bij sterft uit, dus komt er een nationaal reddingsplan

Voor de bij is een heus nationaal reddingsplan opgesteld. Gemeenten, boeren en tuiniers kunnen aan de slag.

Reden tot zorg: dramatische afname aantal insecten

Een Duits onderzoeksteam heeft aangetoond wat al intuïtief werd aangevoeld: het aantal insecten is dramatisch gedaald.

‘Alleen de plaagdieren doden, dat is een utopie’

Met elke studie die de schadelijkheid ervan aantoont, wordt de roep om harde maatregelen tegen neonicotinoïden luider. Maar wat zijn de mogelijkheden?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden