column Tonie Mudde

Negen mannen, nul vrouwen. Gaat lekker, met de emancipatie bij de wetenschappelijke Nobelprijzen

Beeld de Volkskrant

Wetenschap is iets voor oude mannen. Dat zal de gemiddelde scholier  al snel denken bij het zien van de winnaars van de Nobelprijzen deze week. Geneeskunde: drie mannen. Natuurkunde: drie mannen. Scheikunde: drie mannen.

Stuk voor stuk wetenschappers met fantastische en belangrijke ontdekkingen op hun naam, van planeten rondom verre sterren tot de lithium-ionbatterij die cruciaal is voor mobieltjes en elektrische auto’s. Maar dus ook voor de zoveelste keer een oververtegenwoordiging van mannen. Van de 616 Nobelprijzen in de geneeskunde, natuurkunde en scheikunde gingen er slechts 20 naar vrouwen.

Deels is die scheve verhouding verklaarbaar: de Nobelprijzen bestaan al meer dan een eeuw, de prijzen vallen op ontdekkingen die al decennia geleden zijn gedaan, toen vrouwelijke onderzoekers bij exacte studies nog zeldzamer waren dan nu. Tegelijkertijd lijkt het er sterk op dat wetenschappelijke Nobelcommissies zitten vastgeroest in stereotype denken, waarbij de prestaties van vrouwelijke toppers te makkelijk over het hoofd worden gezien. Zo ontdekte de Britse sterrenkundige Bell Burnell als eerste de pulsar (snel ronddraaiend overblijfsel van een ontplofte ster), maar kreeg niet zij, maar haar mannelijke begeleider daarvoor later de Nobelprijs.

Marie Curie (1867-1934) kreeg zowel in 1903 als in 1911 een Nobelprijs toegekend. Beeld Getty

Als je bij het selectieproces van de wetenschapsprijs der wetenschapsprijzen negen mannelijke winnaars ziet opdoemen, kun je je als Nobelcomité ook eerst de vraag stellen ‘Is dit werkelijk het beeld dat we anno 2019 willen uitstralen? Dat de helft van de wereldbevolking er niet toe doet bij het bedrijven van topwetenschap?’

Het vreemde is: de Koninklijke Zweedse Academie voor Wetenschappen, die de Nobelprijzen voor de natuur- en scheikunde organiseert, is zich wel van het probleem bewust. Vóór de bekendmakingen van deze week gaf hun secretaris-generaal Göran Hansson (een man vanzelfsprekend, net als ál zijn voorgangers de afgelopen eeuwen) een interview aan het tijdschrift Nature over diversiteit.

Het afgelopen jaar verhoogde de academie het aantal vrouwen dat kandidaten mag voordragen voor de prijs der prijzen. Ook werd de oproep aangepast. Voorheen mochten geselecteerde wetenschappers maar één favoriet aanwijzen, nu mogen ze er meer noemen. Bovendien vraagt de academie nu expliciet aan indieners om te letten op diversiteit, in zowel geslacht, land van herkomst en het onderwerp.

Volgens Hansson zorgt dit beleid voor ‘meer vrouwelijke nominaties’. Hoeveel meer precies? Dat wil hij niet zeggen. Het leidt vooralsnog in ieder geval niet tot meer vrouwelijke wetenschapswinnaars.

Maandag wordt de laatste wetenschappelijke Nobelprijs van dit seizoen bekendgemaakt, in de categorie economie. Tot nu toe is die prijs toegekend aan een pijnlijk overzichtelijk aantal vrouwen: één.

Tonie Mudde is chef van de wetenschapsredactie.

Verliest de Nobelprijs zijn glans nu andere prijzen actueler en lucratiever zijn?

Nobelprijs voor Geneeskunde: cel ‘weet’ hoeveel zuurstof er in de buurt is

Nobelprijs voor de Natuurkunde: het wemelt van de planeten

Nobelprijs voor de Scheikunde: batterij die ons leven veranderde

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden