Neerwaartse spiraal van de nautilus

Inzicht

De schitterende schelp waarin de nautilus leeft dreigt hem fataal te worden.

Inktvissen? Dat zijn toch van die wezens met acht kronkelende armen? Ja, die bestaan. Maar er is ook een soort die in een schelp leeft. Op de foto zie je de doormidden gezaagde schelp van dit dier, de nautilus. Om die in het echt te zien, kun je naar het natuurhistorisch museum in Londen, of - voor de avonturiers - met een duikboot in Filipijnse wateren afdalen tot een diepte van 300 meter.

Handel in de prachtige spiraalvormige schelp kan weleens de ondergang van deze inktvis betekenen

's Nachts komen de inktvissen naar ondiepe delen om te jagen. Met stukjes kip als lokaas vangen vissers tegenwoordig zo'n twee, drie nautilussen per nacht. Enkele jaren geleden waren dat er nog minstens zeventig. Op sommige plekken aan de Filipijnse kust is de nautilus zelfs al uitgestorven.

De oorzaak van deze achteruitgang? De prachtige spiraalvormige schelp is een geliefd sierraad en verzamelobject. Handel erin kan weleens de ondergang van deze inktvis betekenen. Daarom staat de situatie van de nautilus hoog op de agenda tijdens het CITES-congres in Zuid-Afrika over handel in bedreigde dieren.

De bouw van de schelp is niet geëvolueerd om het menselijk oog te plezieren, maar om de nautilus een goed leven te bieden in de diepzee. De schotten verdelen de schelp in kamers,verbonden door een lange buis. Hiermee kan de inktvis de hoeveelheid lucht in de kamers regelen en zo op en neer bewegen in het water.

Al 500 miljoen jaar zwemt de nautilus door de oceanen. Nu wordt zijn voortbestaan bedreigd

Kleine inktvissen worden groot en hebben dus een steeds grotere leefruimte nodig, vandaar dat de kamers van binnen naar buiten toe ruimer worden. Het dier vertoeft in de laatste en grootste kamer, helemaal aan het uiteinde. Zo'n negentig tentakels wriemelen uit de schelp, op zoek naar voorbij zwemmende prooien, zoals garnalen en visjes.

Al 500 miljoen jaar zwemt de nautilus door de oceanen. Nu wordt zijn voortbestaan bedreigd door een modebewuste naakte aap. Biologen hopen dat die net op tijd bij zinnen komt om de neerwaartse spiraal te keren.

Uitleg: Auke-Florian Hiemstra van Naturalis in Leiden. Foto ANP