'Neef-nichthuwelijk is een risico'

Leo ten Kate..

AMSTERDAM De Amsterdamse wethouder Lodewijk Asscher wil huwelijken tussen neven en nichten verbieden. Ze zouden de integratie in de weg staan. Bovendien zouden uit deze huwelijken, die vooral onder Marokkanen en Turken geregeld voorkomen, veel zwakbegaafde kinderen worden geboren. Heeft wethouder Asscher gelijk?

Emeritus hoogleraar klinische genetica Leo ten Kate is betrokken bij het onderzoeksproject Verwant en risico van het Amsterdamse VUmc. Daar worden methoden ontwikkeld om te bepalen welke verwante partners samen een hoger risico lopen op een kind met een erfelijke afwijking, en welke een gewoon risico.

Wat is het probleem precies?

‘In neef-nichthuwelijken tref je vaker dan in andere huwelijken autosomaal recessieve aandoeningen aan. Daarbij zijn beide ouders drager van een fout in de erfelijke aanleg, zonder dat ze er zelf last van hebben. Komt de fout van zowel de vader als de moeder bij het kind terecht, dan heeft het kind de fout dubbel en wordt het ziek. Kinderen van zulke ouders hebben 25 procent kans op de aandoening.’

Lopen alle neef-nichthuwelijken hetzelfde risico?

‘Nee. Gemiddeld genomen hebben neven en nichten ongeveer 2 procent meer kans op een kind met erfelijke aandoeningen dan niet-verwante ouders. Dat betekent dat 8 procent van de ouderparen drager is; 92 procent dus niet. Als je die 8 procent eruit kunt vissen, kun je die mensen beter voorlichten en anderen geruststellen.’

Kan er een cumulatief effect optreden als mensen alleen maar binnen de familie trouwen?

‘De kans dat een verwant paar op dna-niveau identiek is, neemt toe naarmate er meer verwante voorouders zijn. Met de zogenaamde inteeltcoëfficiënt kan dat effect worden uitgerekend. Daarvoor moeten wel alle verwantschappen in de stamboom bekend zijn. Dat is vaak niet het geval.’

Worden in neef-nichthuwelijken meer zwakbegaafde kinderen geboren?

‘Zwakbegaafdheid is een heel complex geheel van verschillende aandoeningen, en honderden verschillende oorzaken. De meest voorkomende vormen van zwakbegaafdheid zijn het syndroom van Down en het fragiele X-syndroom. Beide afwijkingen hebben niets met verwantschap te maken.’

Zijn neef-nichthuwelijken vergelijkbaar met huwelijken in gesloten, kleine gemeenschappen?

‘In zulke gemeenschappen is in feite sprake van verborgen verwantschap. In Nederland komen in bepaalde plaatsen sommige aandoeningen vaker voor dan in andere. Dat komt omdat in die plaats ooit een afwijkende mutatie van een gen is binnengekomen: het founder-effect.

‘Dat effect kan worden versterkt wanneer vervolgens binnen die plaats veel met elkaar wordt getrouwd.’

Met welke andere risico’s zijn neef-nicht-huwelijken vergelijkbaar?

‘Oudere moeders en moeders die roken, alcohol drinken of veel drugs gebruiken, lopen een vergelijkbaar risico. Ouders die al een kind met een autosomaal recessief erfelijke afwijking hebben, lopen een heel groot risico, want bij hen is de kans op herhaling 25 procent.’

Hoe kunnen die risico’s beter worden beheerst?

‘Meer voorlichting vóór de conceptie is ontzettend belangrijk, zodat mensen weten welke risicofactoren ze hebben en wat ze eraan kunnen doen. Neem bijvoorbeeld het gebruik van foliumzuur, dat een open ruggetje tegengaat. Slechts de helft van de zwangere vrouwen slikt dat.

‘Groepen met een lage sociaal-economische status en migranten blijven wat gezondheid betreft vaak lang achter. Ze krijgen daarom ook vaker zieke kinderen.

‘Dat komt in veel gevallen door heel andere factoren dan verwantschap: door verkeerde voeding, slechte leefgewoonten en een tekort aan medische informatie en zorg.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden