Nederlandse wetenschap kan Science en Nature op zijn buik schrijven

Nederlandse wetenschappers kunnen publiceren in besloten tijdschriften als Science, Cell of Nature in de toekomst vergeten, als ze hun werk met overheidsgeld hebben gedaan. Onderzoeksfinancier NWO scherpt volgende week de regels zodanig aan dat ieder nieuwe wetenschappelijk artikel direct gratis publiekelijk toegankelijk moet zijn.

Die aanscherping is een logische volgende stap in het voornemen om op termijn alle wetenschappelijke kennis via zogeheten open access toegankelijk te maken, zegt NWO-voorzitter prof. Jos Engelen. 'Als je dat nastreeft, en dit is kabinetsbeleid, dan moet je ook voortgang willen boeken.' Voor de aanpassing van het reglement is een wetswijziging nodig, die op 1 december in de Staatscourant wordt gepubliceerd.

NWO eist in de nieuwe huisregels bij een onderzoekssubsidie dat publicaties in echte open access tijdschriften worden ondergebracht. In dat geval betaalt de onderzoeker voor de publicatie, en kan iedereen het werk online lezen. Een iets mildere variant mag ook: het gepubliceerde artikel in een openbare database plaatsen. Veel betaalde tijdschriften staan dat hooguit toe na een embargoperiode van maanden of jaren.

Volgens Engelen wil NWO behoedzaam met de nieuwe stap omgaan. De regels gaan in december in voor nieuwe onderzoeksvoorstellen. Daarvan komen in 2017 de eerste artikelen los, is de verwachting. 'Dat jaar gaan we volgen hoe mensen zich gedragen en wat de problemen in de praktijk zijn. In 2018 zullen we echt gaan handhaven.'

Overdreven

Dat wetenschappers hoe dan ook voor de meest prestigieuze titels gaan, is daarbij voor NWO geen argument. Van Engelen is bekend dat hij de torenhoge status van bladen als Science en Nature zwaar overdreven vindt. De Delftse hoogleraar nanobiologie Cees Dekker, een vaste klant bij betaalde topbladen, zegt daarentegen geen moment te zullen twijfelen als hij nieuwe werk in Nature kan publiceren. 'Dat doe je gewoon.'

In het uiterste geval, zegt Engelen ook, kan zoiets betekenen dat een onderzoeker die NWO-gefinancierd werk niet open-acces publiceert, een subsidie moet teruggeven. 'Als iemand zich op andere manieren niet aan de voorwaarden houdt, kan dat nu ook al de consequentie zijn.'

Big Deals

De Nederlandse universiteiten liggen al meer dan een jaar overhoop met de wetenschappelijke mega-uitgever Elsevier over de zogeheten Big Deals: bulkcontracten voor de universiteitsbibliotheken. De universiteiten willen geld dat nu aan abonnementen wordt besteed, gebruiken om te betalen voor publicatie in tijdschriften, in plaats van abonnementen.

Universiteitsvereniging VSNU meldt dat de Big Deal met Elsevier voor het komende jaar nog niet rond is. In het uiterste geval kan dat betekenen dat wetenschappers vanaf 1 januari niet via hun universiteit bij titels van de uitgever kunnen.

Open Access is voor staatssecretaris Sander Dekker van Onderwijs een speerpunt tijdens het komende halfjaar voorzitterschap van de EU. Commissaris Carlos Moedas van Innovatie en Wetenschap steunt hem daarin. Open acces, is zijn redenering, maakt kennis mobieler en universiteiten en bedrijven dus slagvaardiger.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden