Op het oorlogsmonument in Enspijk kwam negen jaar geleden de naam van een SS'er terecht.
Op het oorlogsmonument in Enspijk kwam negen jaar geleden de naam van een SS'er terecht. © Raymond Rutting

Nederlandse SS'er belandde op Gelders oorlogsmonument

Vier jaar na ontdekking geeft gemeente opdracht naam te verwijderen

Bij de uitbreiding van het oorlogsmonument in het Gelderse dorp Enspijk is negen jaar geleden een Nederlandse SS'er op de lijst met slachtoffers beland. Amateurhistoricus Richard van der Velde bracht de gemeente vier jaar geleden voor het eerst op de hoogte van zijn ontdekking, maar die informatie bereikte nooit de burgemeester. Toen Van der Velde vorige week nogmaals aan de bel trok, is opdracht gegeven tot aanpassing van het monument.

Burgemeester Miranda de Vries van Geldermalsen, waaronder Enspijk valt, kon aanvankelijk niet zeggen of de naam nog voor de Dodenherdenking kon worden verwijderd. Na vragen van de Volkskrant zegt ze dat de naam van de SS'er Barendinus van Doorn op 4 mei niet meer zichtbaar zal zijn. 'We staan in contact met de leverancier om hem te verwijderen', laat ze via een woordvoerder weten. 'Mocht het niet lukken, dan plakken we de naam tijdelijk af.'

Het gebeurt niet vaak dat 'foute' namen worden ontdekt op oorlogsmonumenten die ver na de oorlog zijn onthuld. Het Nationaal Comité 4 en 5 mei wist tot vorige maand alleen van de onterechte vermelding van nazifotograaf Franz Anton Stapf op een muurplaat met Joodse slachtoffers in de Hollandsche schouwburg. Vorige maand maakte de gemeente Leidschendam-Voorburg bekend dat op het tien jaar oude oorlogsmonument aldaar drie Nederlandse NSB'ers en nog een 'foute' figuur staan. Hun namen zijn weggeslepen van het graniet.

Ingeklemd tussen slachtoffers C.M. van Buuren en J. Doornhein, staat SS'er B. van Doorn.

Op oude monumenten van kort na de oorlog stonden vaker fouten. Zoals op de papieren erelijst van gevallenen, die sinds 1960 in het gebouw van de oude Tweede Kamer ligt, meldde de NOS maandag. Jarenlang stond daar een marechaussee op die voor de Duitse politie jacht maakte op onderduikers, Joden en verzetsstrijders. Zijn naam is inmiddels verwijderd van de digitale versie.

Onderzoeker Van der Velde is blij dat hij in Geldermalsen iets heeft bereikt, maar noemt het 'stuitend' dat het zo lang heeft geduurd, en dat op het natuursteen, ingeklemd tussen slachtoffers C.M. van Buuren en J. Doornhein, SS'er B. van Doorn staat.

'Ze hebben alle tijd gehad om hem te verwijderen', zegt Van der Velde. 'Wegslijpen is echt zo gebeurd, en op het monument ook al eens eerder gedaan. Als tijdelijke oplossing hadden ze de naam vorige week ook direct kunnen afplakken. Maar zoals vaker bij gemeenten gebeurt er pas wat na lang aandringen.'

De Vries - destijds ook de burgemeester - weet niet waarom het bericht haar vier jaar geleden niet heeft bereikt. 'Er is duidelijk iets fout gegaan, we kunnen het niet mooier maken.'

De ambtenaar die vier jaar geleden contact had met Van der Velde zou niet meer bij de gemeente werken. De burgemeester zegt vorige week 'geschrokken' te zijn toen ze alsnog van de fout hoorde.

Van Doorn sloot zich vermoedelijk in 1942 aan bij het Vrijwilligerslegioen Nederland

Van der Velde doet al jaren onderzoek naar oorlogsslachtoffers in de West-Betuwe. 'Die mensen worden vergeten, ik wil ze weer een gezicht geven', zegt de amateuronderzoeker, die in het dagelijks leven docent Nederlands is. Hij stuitte op Van Doorn en kreeg in 2012 per brief van het Duitse dienstinstituut WASt bevestigd dat Barendinus van Doorn uit Geldermalsen heeft gevochten voor de SS.

Van Doorn sloot zich vermoedelijk in 1942 aan bij het Vrijwilligerslegioen Nederland, dat voor de Duitsers vocht aan het oostfront. Na terugkomst uit Leningrad (de vroegere naam van Sint-Petersburg) ging het legioen in 1943 op in de Waffen-SS. In maart 1945 werd 'uit het oosten' voor het laatst wat vernomen van Van Doorn.

Mogelijk verzwegen nabestaanden van Van Doorn dat hij voor de Duitsers had gevochten.

Hij belandde op het monument doordat hij bij het Streekarchief West-Betuwe bekendstond als tewerkgestelde in Duitsland. Mogelijk hebben nabestaanden van Van Doorn verzwegen dat hij voor de Duitsers had gevochten. Het Regionaal Archief Rivierland, dat nu de documenten beheert, kon maandag niet zeggen of alle namen op de lijst destijds zijn nagetrokken.

Fouten op slachtofferlijsten ontstaan vaak doordat databases van oorlogsinstituten zonder controle worden overgenomen, terwijl die vaak fouten bevatten of incompleet zijn. Recent onderzoek heeft uitgewezen dat in de kampadministratie van Westerbork meer dan duizend fouten in de geschiedenis van gedeporteerde Joden staan. Al langer pleiten (amateur)onderzoekers ervoor dat alle informatie over slachtoffers wordt gebundeld door één organisatie.

Meer lezen?

'Als je een beetje graaft, vind je op ieder oorlogsmonument een fout' Lees hier het hele artikel dat vorige maand in de Volkskrant werd gepubliceerd.

Franz Anton Stapf werd herdacht als Joods slachtoffer, maar blijkt nazi-fotograaf
Lees hier het hele artikel.