Nederlandse rechtbanken kritisch over concurrentie door ontransparante 'robotrechter'

De Nederlandse rechtbanken zitten in hun maag met de concurrentie van de goedkope 'robotrechter' e-Court. Dat juridisch bemiddelingsbureau uit Doorn velt oordelen in geschillen tussen onder andere zorgverzekeraar CZ en zijn klanten. Ook webwinkel Bol.com maakt gebruik van e-Court. Het probleem is dat deze vorm van geautomatiseerde rechtspraak niet erg transparant is.

Een toga met bef in de rechtszaal in het paleis van justitie in Den Haag. Foto anp

Het Landelijke Organisatie Sociaal Raadslieden (LOSR) bekritiseerde deze week in een rapport ook het mogelijke gebrek aan onafhankelijkheid van met name e-Court.

De stichting e-Court treedt sinds 2009 buiten de officiële rechtspraak op als arbiter. Bedrijven die in hun algemene voorwaarden opnemen dat ze gebruik maken van arbitrage kunnen geschillen met klanten voorleggen aan de digitale rechter. De digitale 'rechtspraak' geschiedt volledig online. De strijdende partijen moeten hun bewijsstukken uploaden. Op basis daarvan velt een van de 'arbiters met minimaal 15 jaar relevante werkervaring' van e-Court een oordeel. Om dat 'vonnis' rechtsgeldig te maken moet een echte rechtbank het wel bevestigen.

Digitale bemiddelaar

In de praktijk spannen vooral zorgverzekeraars digitale rechtszaken aan. Circa 90 procent van de zorgverzekeraars heeft de mogelijkheid een digitale bemiddelaar in te schakelen opgenomen in zijn algemene voorwaarden. Alleen al zorgverzekeraar Achmea verwacht jaarlijks twintigduizend zaken naar de virtuele rechtszaal te brengen, blijkt uit onderzoek van de Groene Amsterdammer en Nieuwsuur naar de activiteiten van e-Court.

Digitale arbitrage heeft voordelen. Een uitspraak van e-Court kost 85 euro, veel minder dan de maximaal 476 euro aan griffiekosten die een rechtbank rekent voor het behandelen van een geschil. De kosten van een rechtszaak moet de verliezende partij betalen en dat is in dit soort zaken doorgaans de consument en niet het bedrijf. De zorgverzekeraars hebben bovendien gemerkt dat een 'veroordeling' door de digitale arbiter wanbetalers sneller tot betalen aanzet.

Digitale rechtspraak

Maar de voordelen van digitale rechtspraak van e-Court wegen niet op tegen de nadelen, vindt André Moerman van de LOSR en Sociaal Werk Nederland. 'E-Court heeft een opdrachtgever. De zorgverzekeraar die een zaak voorlegt, kan in de toekomst meer zaken aanleveren.' Dat financiële belang stimuleert het doen van een gunstige uitspraak voor de bedrijven, zegt Moerman. Daarnaast is de werkwijze van de stichting volgens Moerman niet transparant. 'E-Court publiceert zijn uitspraken niet. Ook hebben de strijdende partijen geen idee wie de arbitrage doet.'

Ook de Raad voor de Rechtspraak verwijt e-Court het gebrek aan transparantie. Daarnaast vraagt de Raad zich af of conflicten over wanbetaling wel geautomatiseerd moeten worden. 'Het gevolg van een uitspraak kan zijn dat een gezin met kinderen geen eten meer kan kopen', aldus een woordvoerder van de Raad.

Goedkeuring

De benodigde goedkeuring van de rechtbank vraagt e-Court in de meeste gevallen aan bij de rechtbank in Almelo. 'Wij toetsen alleen of de zaak op het eerste gezicht aan de voorwaarden voldoet. Die toets gaat niet over transparantie of onafhankelijkheid van de digitale rechtspraak', zegt een woordvoerder van de rechtbank.

E-Courtvoorzitter Erik Hanenburg meldt per email dat de arbitrage wel degelijk onafhankelijk is. 'Er is geen enkele relatie tussen arbiters en bijvoorbeeld de zorgverzekeraars.' De kwaliteit van de arbitrage is volgens hem gegarandeerd door de zwaargewichten in de Raad van Toezicht (RvT). In die RvT zitten onder anderen een oud-president van de rechtbank en een hoogleraar Burgerlijk Procesrecht.