NIEUWSCORONAVACCIN

Nederlands vaccin beschermt apen tegen corona en is klaar voor de volgende stap: mensproeven

Met mooie rapportcijfers gaat het ‘Nederlandse’ coronavaccin van de Leidse farmaceut Janssen de volgende onderzoeksfase in: die van testen op de mens. Bij apen bleek het vaccin vijf van de zes ingeënte apen volledig te beschermen tegen het virus, en één nagenoeg volledig.

Een vrijwilliger krijgt een van de experimentele coronavaccins toegediend, van biotechbedrijf Moderna.Beeld AP

Dat belooft veel goeds, zeggen ook onafhankelijke vaccinwatchers. ‘Dit zijn de eerste data die we van ze zien. En het ziet er heel goed uit, beter eigenlijk nog dan het Oxfordse vaccin’, zegt Cécile van Els, immunoloog bij het RIVM en hoogleraar vaccinologie aan de Universiteit Utrecht. ‘I like the J&J vaccine’, schrijft de vooraanstaande farmacieblogger Derek Lowe, in een bespreking van vijf vaccinkandidaten. ‘J&J’ staat voor Johnson & Johnson, moederbedrijf van het Leidse Janssen.

Naar nu blijkt, heeft Janssen achter de schermen niet één, maar liefst zeven vaccins getest, elk met een iets andere moleculaire lading aan boord. Het vaccin dat eruit springt is het vaccin met de aanduiding ‘S.PP’ op het etiket. Al na één prik bleek de inenting apen te beschermen tegen pogingen ze met het echte coronavirus te besmetten.

Virus niet meer in de neus

Daarmee kan het vaccin door naar de volgende fase: een ronde waarin men het vaccin in verschillende doseringen test op de mens, op bijwerkingen en werkzaamheid. Momenteel rondt Janssen daartoe de werving af van 375 menselijke deelnemers. ‘Ik verwacht wel dat dit vaccin iets gaat doen’, zegt Van Els.

Hoopgevend is vooral dat het vaccin er bij apen voor zorgde dat het virus zich niet meer kan nestelen in de neus. ‘Dat is heel bemoedigend, omdat we weten dat bescherming in de neus echt heel ingewikkeld is’, zegt Hanneke Schuitemaker, hoofd virale vaccins bij Janssen. ‘Als dit resultaat een vertaling krijgt in de mens, zou dat ook de overdracht van het virus van mens naar mens remmen.’

Minder T-cellen

Uit de resultaten die het Leidse team donderdag online publiceerde in Nature, blijkt dat het vaccin in elk geval antistoffen opwekt die het virus wegvangen. Veel minder aanwezig zijn de zogeheten T-cellen, de ‘bezemploeg’ die al geïnfecteerde cellen moeten opruimen en helpen bij de opbouw van de immuunrespons.

Maar Van Els verbaast dat niet. ‘Dit is wat je hoopt te zien’, zegt ze. ‘Antistoffen lekken ook door naar de slijmvliezen van de luchtwegen, waar ze gaan zitten wachten: komt er een virus binnen?’ Dat Schuitemaker weinig T-cellen vond, kan volgens Van Els komen door het moment waarop men de apen onderzocht. ‘Het zou zomaar kunnen dat de T-cellen toen alweer weg waren uit het bloed.’

Het vaccin bestaat uit een onschuldig verkoudheidsvirus, dat met genetische technieken is verkleed als coronavirus. Daarop kan het immuunsysteem ‘oefenen’ om het echte coronavirus te herkennen.

De teller weer op nul

Een van de cruciale vervolgvragen, denkt Van Els, is hoe het vaccin zich gedraagt bij verschillende leeftijdsgroepen. ‘Vooral bij ouderen. We weten dat vaccins bij hen altijd wat lastiger aanslaan. Terwijl dit de doelgroep is die er het meest aan zal hebben.’

Op dit moment zijn er wereldwijd een kleine 200 vaccins in ontwikkeling, waarvan er 37 worden getest op mensen. Volgens Janssen zou het Leidse vaccin begin 2021 gereed kunnen zijn voor gebruik.

Zover is het nog niet, waarschuwt Van Els. ‘De teller gaat nu weer op nul. We zullen stap voor stap moeten zien hoe dit vaccin uitpakt bij de mens. Er zijn nog een hoop horden die we moeten nemen voordat we echt kunnen zeggen: we hebben hem.’

Het kabinet heeft voorgesorteerd op een coronavaccin. Zelfs als dat er snel komt, dan zal het lang duren voordat de hele wereld het kan krijgen. Hoe verdeel je het schaarse middel dan eerlijk? Vier obstakels.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden