Nederlands onderzoek biedt voor het eerst hoop bij alvleesklierkanker
© Julius Schrank / de Volkskrant

Nederlands onderzoek biedt voor het eerst hoop bij alvleesklierkanker

Oncologen hebben patiënten met alvleesklierkanker vaak weinig te bieden, maar twee Nederlandse onderzoeken brengen daar voor het eerst verandering in. Rotterdamse en Amsterdamse artsen tonen aan dat een cocktail van verschillende chemomiddelen, mogelijk gevolgd door een operatie, het leven van patiënten aanzienlijk kan verlengen. Sommige patiënten leefden door die aanpak na de diagnose nog bijna drie jaar verder.

Artsen van het Rotterdamse Erasmus MC achterhaalden dat Folfirinox, een combinatie van vier bestaande chemo-medicijnen, bij patiënten zonder uitzaaiingen zeer effectief kan zijn. Deze week verschenen hun bevindingen op de site van vakblad The Lancet Oncology. De Rotterdammers zetten de gegevens uit elf internationale studies op een rijtje door bij de betrokken wetenschappers de patiëntengegevens op te vragen. Van de ruim 300 patiënten bleek de helft ruim twee jaar na de diagnose nog in leven. Hun overleving varieerde van 10 tot 33 maanden. Dat is volgens de onderzoekers twee keer langer dan na behandeling met de standaard chemo die nu wordt gebruikt. Ruim eenderde van alle patiënten met alvleesklierkanker heeft bij de diagnose geen uitzaaiingen. Bij patiënten met uitzaaiingen werkt het medicijn ook, maar biedt het minder overlevingswinst.

De Rotterdamse artsen ontdekten in de aangeleverde gegevens bovendien dat ruim een kwart van de patiënten na de kuur alsnog een operatie kon ondergaan terwijl dat vooraf niet mogelijk leek. Het gaat wel om een zware kuur, met veel bijwerkingen. Toch spreekt hoogleraar en chirurg Casper van Eijck, een van de onderzoekers, van 'een sprankje hoop'. Van de 2.800 mensen die jaarlijks in Nederland alvleesklierkanker krijgen, is na twee jaar nog maar 12 procent in leven. De studie wijst uit, zegt hij, hoe belangrijk het is dat wetenschappers onderling hun gegevens uitwisselen.

Zeer effectief

Tot voor kort konden we patiënten na de diagnose gemiddeld nog een half jaar geven, nu kunnen we een aantal van hen een paar jaar extra bieden. Dat is ongekend

Chirurg Marc Besselink

Chirurg Marc Besselink, niet betrokken bij de gegevensanalyse, is enthousiast over het Rotterdamse onderzoek. 'De studie laat zien dat deze chemokuur bij een bepaalde groep patiënten zeer effectief kan zijn.' Besselink, gespecialiseerd in de aanpak van alvleesklierkanker, ging met zijn team een stap verder door de behandeling met Folfirinox in het Amsterdamse AMC in praktijk te brengen. Dat gebeurde bij patiënten die niet konden worden geopereerd omdat de kanker te veel in de bloedvaten was ingegroeid. 'We vroegen ons af: als de chemokuur zo zwaar is, hoeveel patiënten houden dat dan vol? En als ze nadien alsnog kunnen worden geopereerd, hoeveel winst levert die ingreep dan op?' Drie weken geleden presenteerde hij de resultaten op een congres in Brazilië.

De Amsterdamse artsen pasten geen selectie toe: alle binnenkomende patiënten ('ook de 70-plusser') kregen de chemococktail aangeboden. Van de kuur zei een collega van Besselink vooraf dat die vanwege de enorme bijwerkingen alleen te volbrengen was 'door olympische sporters'. De artsen toonden echter aan dat het voor de overleving niet uitmaakt als de dosis snel wordt verlaagd. Daardoor verminderden of verdwenen de bijwerkingen waardoor 90 procent van de patiënten de chemokuur kon afmaken. Van die groep kon 20 procent alsnog worden geopereerd. De tumor, die vooraf niet weg te halen was, bleek door de kuur kleiner geworden. De operatie bood nog weer extra overlevingswinst: gerekend vanaf de diagnose leefde de groep geopereerde patiënten gemiddeld nog bijna drie jaar door.

Besselink: 'Tot voor kort konden we patiënten na de diagnose gemiddeld nog een half jaar geven, nu kunnen we een aantal van hen een paar jaar extra bieden. Dat is ongekend.'