Achtergrond Okuna

Nederlands Facebook-alternatief Okuna moet niets hebben van advertenties

Waar blijft het privacyvriendelijke alternatief voor Facebook? Het Nederlandse Okuna denkt in het gat te kunnen springen. Dat begint met het probleem van het lege café.

Joel Hernández. Beeld Sabine Rovers

Okuna. De naam moet even wennen en doet meer denken aan een sushirestaurant dan aan een sociaal netwerk. Toch is dit wat Okuna is: een sociaal netwerk, een alternatief voor Facebook of Instagram van Nederlandse bodem.

Dat soort initiatieven zijn hard nodig, zeggen critici van de grote techbedrijven keer op keer. Boetes of strengere privacywetgeving zijn allemaal leuk en aardig, maar het is dweilen met de kraan open zolang er geen echte gebruiks- en privacyvriendelijke alternatieven zijn, zo verwoordde Jeroen van den Hoven onlangs in de Volkskrant dit gevoel. Het is precies de reden dat de hoogleraar ethiek en technologie aan de TU Delft ook zijdelings als adviseur is betrokken bij Okuna.

Beeld Okuna

Encryptie-god

Initiatiefnemer Joel Hernández groeide op in Mexico en kwam een paar jaar geleden naar Nederland om hier te studeren. Hij hing zijn mooie baan bij KPN aan de wilgen om zich te storten op zijn ideaal van een privacyvriendelijk netwerk. Uit zijn tijd bij KPN heeft hij uitstekende contacten overgehouden. Jaya Baloo bijvoorbeeld, de voormalige technische eindbaas van het telecombedrijf. Zij is adviseur en heeft een groot netwerk waarvan Hernández profiteert. Nog indrukwekkender is de naam Phil Zimmermann. Misschien niet bekend bij het grote publiek, maar Zimmermann is een encryptiegrootheid. De Amerikaanse computerwetenschapper is de grondlegger van PGP (Pretty Good Privacy), een veelgebruikte methode om e-mails te versleutelen. Ook Okuna maakt gebruik van versleuteling.

In het verleden zijn er al initiatieven ondernomen om consumenten over te halen Facebook en Instagram bij het grofvuil te gooien. Tot nu toe falen die. Al in 2010 zag bijvoorbeeld Diaspora het licht. Later passeerden nog namen als ElloPeachMastodon of Vero de revue. Om uiteenlopende redenen zijn deze er niet in geslaagd om bij een groot publiek door te breken. Sommige waren helemaal niet zo privacyvriendelijk; andere blonken niet uit in gebruiksgemak. Maar één ding hebben ze gemeen: het wat trieste gevoel van een leeg café. Daar zal ook Okuna tegenop moeten boksen.

Juristen van Facebook

Die naam, Okuna, was trouwens niet de eerste keus, vertelt Hernández. Het netwerk zou OpenBook moeten heten. Het logo was al klaar, maar Hernández had buiten Facebook gerekend. Hoewel zijn netwerk de brainstormfase maar nauwelijks was ontgroeid, meldden de juristen van de Amerikaanse gigant zich direct. Een strijd die niet te winnen is, besefte Hernández. De volgende optie was OpenSpace, maar ook bij deze naamsvariant hingen juristen aan de lijn. De naam bleek geclaimd door een Duits bedrijf.

Optie drie: iets veiligs uit het Esperanto. Kune betekent ‘samen’. En het logo met de gestileerde O van OpenBook lag nog klaar. Die O werd ervoor geplakt en Okuna was geboren. Deze moeizame geschiedenis is nog maar een klein detail in de hele totstandkoming van het netwerk. Hernández en de rest van het team zijn al zo’n anderhalf jaar bezig, na een succesvolle crowdfundingcampagne. Sinds deze week staat de Android-app eindelijk klaar en is die voor iedereen te downloaden. De iOS-versie wacht op dit moment op toestemming van Apple. 

Gratis variant

Maar helaas niet door iedereen te gebruiken. De app is namelijk nog in bèta en Okuna houdt een wachtrij aan. Kwestie van geduld hebben. Of de portemonnee trekken om de wachtrij te ontlopen. Want dat is een manier om een van de problemen van Okuna  op te lossen: aangezien het netwerk privacy hoog in het vaandel heeft staan, zijn advertenties uit den boze en moeten Hernández en zijn collega’s op een andere manier geld verdienen.

Facebook haalt ongeveer 20 dollar per jaar per gebruiker binnen aan omzet. Hernández heeft voor Okuna het rekensommetje nog niet in detail gemaakt, maar denkt dat een bedrag van 60 euro per jaar voor betaalde abonnementen genoeg zal zijn. De grote meerderheid zal voor de gratis variant gaan, weet hij. Wie betaalt, krijgt – behalve voorrang in de wachtrij – dingen als: meer video mogen uploaden of het organiseren van evenementen.

Beeld Okuna

Geen algoritmes

Over advertenties is Hernández uitgesproken: die komen er nooit. Okuna noemt zichzelf een ‘ethisch sociaal netwerk voor een betere toekomst’ met privacy als uitgangspunt. Het monitoren van activiteiten past daar niet in. Verder is alle code open source en door iedereen in te zien.

Een ander fundamenteel verschil met de grote techbedrijven: de afwezigheid van allerlei algoritmes om gebruikers precies datgene voor te schotelen waarvan het systeem denkt dat daar de meeste behoefte aan is. Het is ergens wel verfrissend ouderwets: gewoon de laatste berichten bovenaan. De gebruiker houdt overzicht omdat Okuna is onderverdeeld in allerlei subgemeenschappen die gerangschikt zijn op thema. Iedereen kan die aanmaken, met als gevolg dat er nu al zo’n 2.500 van die gemeenschappen zijn. Huisdieren bijvoorbeeld, programmeerhumor, Ajax, Star Trek of Foodporn.

Leeg café

Deze gemeenschappen zijn volgens Hernández ook het antwoord op het probleem van het ‘lege café’. ‘Wij draaien het om. Je ontmoet niet per se bestaande vrienden, maar je wordt naar interessante plekken gebracht waar je over specifieke onderwerpen kunt praten. Daar ontmoet je nieuwe vrienden.’ 

Facebook is volgens Hernández te groot, te massaal. ‘Ik denk dat je meer waarde creëert met kleinere gemeenschappen.’ In deze benadering staat hij niet alleen: nota bene Zuckerberg zelf legt de laatste tijd ook veel nadruk op de waarde van kleinere kringen. En Twitter introduceerde recentelijk nog de mogelijkheid om specifieke onderwerpen te volgen.

Ook Wikipedia-oprichter komt met algoritme-vrij alternatief

Ook Jimmy Wales, medeoprichter van Wikipedia, stoort zich aan het ongezonde advertentiemodel achter Facebook waarbij clickbaitachtige content altijd komt bovendrijven. Zijn kersverse sociale netwerk WT:Social zal net als Wikipedia op donaties draaien. Met Okuna heeft het gemeen dat algoritmen niet bepalen welke posts prominent te zien zijn, maar dat dit gewoon op basis van chronologie is. Verschil is dat WT:Social het delen van (nieuws)linkjes als uitgangspunt heeft.

Minder alerts

Naast manipulatie, desinformatie, pesten, haat en betalen voor aandacht ziet Hernández nog een belangrijk nadeel bij Facebook: de ongezonde prikkel om mensen vast te houden via alerts. Okuna zal ook alerts versturen, maar hier heeft de gebruiker er controle over. Hij kan dan bijvoorbeeld instellen: ik wil om 18.00 een alert krijgen van de updates in de community Filosofie. ‘Mensen moeten voor de inhoud komen, niet omdat ze bang zijn iets te missen’, aldus Hernández.

WhatsApp, Instagram, Chrome, Android: de systemen van grootmachten Google en Facebook zijn overal. Want ze zijn goed en ze zijn gratis. Gebruikers betalen in veel gevallen met hun data. Zijn er eigenlijk nog wel alternatieven voor al dit fraais

Van de democratische belofte van het internet lijkt weinig over nu bedrijven als Google en Facebook bepalen wat we zien en overheden gretig meekijken. Wetenschappers droegen ideeën aan om internet terug te krijgen

Interview met internetcriticus Andrew Keen: ‘Facebook is op zijn retour, de volgende Yahoo. Mark Zuckerberg is een totaal visieloze leider, hij heeft echt geen idee. De man had gewoon geluk.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden