Nieuws

Nederlanders krijgen te veel pfas binnen via voeding en drinkwater

Nederlanders in het hele land krijgen via voeding en drinkwater meer pfas binnen dan volgens de Europese gezondheidskundige grenswaarde veilig is. Dit blijkt uit onderzoek van het RIVM. In een aantal gebieden rondom fabrieken is de blootstelling extra hoog en adviseert het instituut voortaan geen gewassen meer uit moestuinen te eten.


Industrieterrein Staart met op de voorgrond de Afvalcentrale van Dordrecht en daarachter Chemours (voorheen Dupont). Het advies is om niets te eten uit de moestuinen binnen een straal van 1 kilometer. Beeld Michiel Wijnbergh / HH
Industrieterrein Staart met op de voorgrond de Afvalcentrale van Dordrecht en daarachter Chemours (voorheen Dupont). Het advies is om niets te eten uit de moestuinen binnen een straal van 1 kilometer.Beeld Michiel Wijnbergh / HH

Het gaat om het volkstuinencomplex Sluisdijk in Helmond en alle tuinen binnen een straal van 1 kilometer van het terrein van Chemours in Dordrecht.

Pfas is een verzamelnaam voor chemicaliën die in talloze producten zitten, van voedselverpakkingen tot smeermiddelen, vanwege hun gunstige eigenschappen, zoals hittebestendig en vuil- en vetafstotend.

Nadeel is dat de chemicaliën amper afbreken en zich dus blijven ophopen in het milieu. De stoffen belanden daar door uitstoot van fabrieken of wanneer pfas-houdende producten bij het afval terechtkomen. Uiteindelijk krijgen mensen ook pfas binnen, bijvoorbeeld via vervuilde grond, gewassen of het voer dat dieren eten die bij ons op het menu staan.

Nieuwe grenswaarde

De Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid EFSA kwam vorig jaar tot een nieuwe grenswaarde voor deze stoffen. Wie langdurig wekelijks meer dan 4,4 nanogram pfas per kilogram lichaamsgewicht binnenkrijgt, loopt volgens de Europese norm een verhoogd risico op gezondheidsschade. Wetenschappers maken zich met name zorgen over het effect op ons immuunsysteem. Zo tonen studies van de Universiteit van Harvard en de Duitse overheidsinstantie BfR aan dat een relatief hoog pfas-gehalte in het bloed van jonge kinderen gepaard gaat met een zwakkere reactie van het immuunsysteem op vaccinaties.

Onderzoekers van RIVM becijferen nu dat Nederlanders via voeding en kraanwater gemiddeld zo’n 1,5 tot 2 keer meer pfas binnenkrijgen dan de Europese norm. Een advies om bepaald voedsel om die reden te laten staan, kan het RIVM niet geven. ‘Daarvoor is pfas te wijdverspreid over verschillende producten’, zegt Joke Herremans, hoofd consumenten- en productveiligheid bij het RIVM.

Drinkwater uit grondwater bevat zelden pfas, drinkwater gemaakt uit oppervlaktewater iets meer. Toch is het kraanwater veilig te drinken volgens RIVM-onderzoeker Theo Traas, afdelingshoofd Duurzaamheid, Drinkwater en Bodem. ‘Het gaat om het totaalpakket: we moeten de blootstelling aan pfas terugdringen over de gehele linie.’

Nederland werkt samen met Duitsland en Scandinavische landen aan een voorstel voor een Europees verbod op pfas. Het gaat daarbij om de hele categorie moleculen, om te voorkomen dat fabrikanten de ene verboden stof simpelweg vervangen door een nieuwe die net een beetje anders is, maar dezelfde problemen geeft.

Moedermelk

Martin van den Berg, emeritus hoogleraar toxicologie (Universiteit Utrecht), is niet verbaasd dat Nederland de gestelde grenswaarden passeert. In zijn eigen onderzoek naar de pfas-concentraties in moedermelk voor de wereldgezondheidsorganisatie staat Nederland ook steevast in de hoogste regionen.

Volgens hem hoopt zich in ons land veel pfas op via de grote rivieren. Wanneer men in, pakweg, Duitsland of Zwitserland pfas in een rivier loost of wanneer het daar in het grondwater belandt, eindigt het hier. ‘We zijn toch de Delta van West-Europa’, zegt hij. ‘We kunnen er op korte termijn niets aan doen behalve onze tijd uitzitten. De concentraties zullen geleidelijk afnemen.’

Van den Berg maakt zich vooral zorgen om alle soorten pfas die we nog níét kennen. ‘De chemische industrie ontwikkelt steeds nieuwe varianten, met net iets andere verbindingen, waarvan we de giftigheid nog niet hebben vastgesteld’, zegt hij. ‘We moeten kritisch kijken welke we toelaten op de markt.’

Waar zit pfas in?

Smeermiddelen, voedselverpakkingsmaterialen, blusschuim, anti-aanbaklagen van pannen, kleding, textiel, cosmetica; de lijst met producten die pfas kunnen bevatten – of waarbij deze chemicaliën worden ingezet bij de fabricage ervan – is enorm. Onlangs bleek dat ook verpakkingsmaterialen die als milieuvriendelijk alternatief in de markt zijn gezet – bijvoorbeeld omdat er natuurlijke vezels in zitten, zoals suikerriet – toch vaak een hoge dosis pfas bevatten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden