'Nederland niet klaar voor tsunami van futuristische biotech'

Organen uit de printer, genetisch herschreven baby's, planten die met spray tijdelijk genetisch worden 'gemanipuleerd'. Er spoelt een tsunami aan futuristische biotechnologie over de wereld, en de Nederlandse regels - en die van Europa - zijn daarop volstrekt onvoorbereid.

De oorschelp is opgebouwd door een 3D-printer, een soort computergestuurde reuzenpipet die het ding laagje voor laagje opbouwt, in elke gewenste vorm. Het oor op de foto is gemaakt van poreus bioplastic, met daarin gedruppeld een gel waarin cellen zitten Beeld Wake Forest Institute of Regenerative Medicine

Met spoed moet er daarom een groots juridisch renovatieplan komen om de nieuwe technieken op te vangen. De revolutie in de levenswetenschappen wringt immers met allerlei privacy-, eigendoms- en veiligheidswetten. Dat schrijft de commissie genetische modificatie (Cogem) in een 'trendanalyse' van de biotechnologie.

De afgelopen jaren, signaleert de Cogem, is de biotechnologie in een stroomversnelling gekomen, vooral door de opkomst van nieuwe technieken om snel en doeltreffend dna te lezen én te veranderen. Dat leidt nu al tot opvallende toepassingen: van genetisch veranderde muggen tegen dengue en zika tot op maat gemaakte geneesmiddelen bij kanker, en van gentherapie waarbij de patiënt genetisch iets wordt herschreven tot 'RNA-sprays' die de genetische eigenschappen van een gewas tijdelijk veranderen.

Instrument

'Biotechnologie is allang niet meer een separate ontwikkeling', zegt directeur Frans Brom van de wetenschappelijke raad voor het regeringsbeleid, die de analyse regisseerde. 'Het is gewoon een instrument te midden van de andere instrumenten.'

Onder meer juridisch hapert het. Wie iets wil met biotech loopt nu dikwijls aan tegen de vijftien jaar oude Europese regels, waarbij technieken eerst worden opgedeeld in wél of níét 'genetisch', waarna die eerste door de papiermolen moeten.

Niet meer van deze tijd, klagen experts al jaren. De technieken zijn intussen zo verfijnd en alom aanwezig, dat de grens tussen wel of niet 'genetisch gemodificeerd' vaak niet meer goed is te maken.

'Daar zit het grootste achterstallige onderhoud', zegt Cogem-secretaris Frank van der Wilk. 'We moeten af van de puur juridische discussie: valt het wel of niet onder de definitie van genetisch gemodificeerd organisme? Veel belangrijker is dat we de technieken en toepassingen beoordelen op de veiligheidsrisico's.'

Tabaksplanten in een kas waar met biotech wordt geëxperimenteerd. Beeld ap

Organen uit de printer

Aan de horizon verrijst alweer de volgende golf technieken, schetst de Cogem, zoals weefsels en organen uit de printer en kunstmatige bacteriën, geprogrammeerd om bepaalde stoffen af te scheiden. Dat biedt kansen, maar geeft ook te denken over zaken als de veiligheid en de aansprakelijkheid, schetst het adviesorgaan.

Er is daarom 'behoefte aan duidelijkheid', aldus de Cogem in het rapport, dat vanmiddag werd overhandigd aan staatssecretaris Dijksma van infrastructuur en milieu. 'Politiek en beleid moeten nadenken over de koers die Nederland wil varen in al deze vraagstukken. Ze kunnen daarbij rekening houden met de internationale ontwikkelingen en afspraken, maar hoeven die niet leidend te laten zijn.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden