Reportage

Nederland is weer 'superstormbestendig'

In 2003 bleek de kust toch niet zo goed bestand tegen de kracht van het water als we zouden willen. Met de voltooiing van een project in Zeeuws-Vlaanderen zijn alle zwakke schakels weggewerkt.

Beeld Arie Kievit

'Pootjebaden in de zee is fijn, maar achter de dijken en duinen houden we onze voeten graag droog!', staat op een groot informatiebord dat waterschap Scheldestromen op het strand van Cadzand-Bad heeft geplant. De meeste wandelaars hebben op deze winderige zaterdagmiddag geen oog voor het paneel, dat uitleg geeft over het kustversterkingsproject West Zeeuws-Vlaanderen in vijf deelgebieden van Breskens tot Cadzand-Bad.

Ze gooien liever stokken weg voor hun hond of zoeken haaientandjes in het zand - het strand van Cadzand-Bad is beroemd om zijn haaientanden. Toch kan ook hen niet zijn ontgaan dat er in deze badplaats vlak bij de Belgische grens flink aan de kust is en wordt getimmerd.

Tegen de bestaande zeedijk is 150 duizend kuub zand gestort over een lengte van bijna een kilometer - een zacht zandduin tegen de harde kleidijk. En tegenover het standbeeld van de oude 'sluuswachter' bij het gemaal zijn twee strekdammen verlegd en verhoogd. De enorme Xblocs boven op de dammen - kruisvormige betonblokken die in elkaar steken - dienen als golfbrekers bij een onstuimige zee.

Tussen en in de luwte van de strekdammen is een nieuwe jachthaven verrezen. 'De kustversterking bood een mooie gelegenheid om een extra impuls te geven aan de recreatiefunctie van deze badplaats', zegt Alex de Smet, omgevingsmanager van het waterschap Scheldestromen. De jachthaven wordt gefinancierd door een aantal horecaondernemers uit het dorp.

Cadzand-Bad is onderdeel van de laatste 'zwakke schakel' in de Nederlandse kust die is gedicht. Vandaag wordt het project feestelijk opgeleverd in aanwezigheid van minister Melanie Schultz van Haegen (infrastructuur en milieu).

Laatste zwakke schakels

Uit een onderzoek van Rijkswaterstaat in 2003 bleek de kracht waarmee de golven op de kust slaan, groter te zijn dan tot dan toe werd aangenomen. Op tien plaatsen moesten de dijken of duinen dringend worden verstevigd om een 'superstorm' te kunnen weerstaan. Een superstorm staat voor windsnelheden van 170 kilometer per uur; volgens modelberekeningen komen die eens in de 10 duizend jaar voor.

De afgelopen tien jaar zijn de negen zwakke schakels gedicht - nummer 10, Zandvoort, bleek bij nader inzien toch aan de veiligheidsnormen te voldoen, waardoor daar niets hoefde te gebeuren. Op alle plekken zijn duin en dijk versterkt met zand. Maar op veel plekken is ook meer gebeurd, zoals in Katwijk, waar een multifunctionele zeewering is aangelegd inclusief ondergrondse parkeergarage. De kosten van de kustversterkingsprojecten samen bedroegen 605 miljoen euro.

Het project in Zeeuws-Vlaanderen viel 35 miljoen euro lager uit dan verwacht. Beeld Arie Kievit

Minister Schultz noemt het vandaag 'een historische dag waarop we ook de laatste zwakke schakel afronden' . Volgens haar is Nederland een stuk veiliger geworden: 'De hele Nederlandse kust is voor de komende decennia weer superstormproof.'

Toch is nu al zeker dat het daarmee niet is gedaan met de veiligheidsmaatregelen. Want door klimaatverandering en zeespiegelstijging liggen nieuwe gevaren in het verschiet. De Nederlandse kust wordt vandaag wel voor de komende vijftig jaar tot 'superstormbestand' verklaard.

Volgend jaar al vindt een nieuwe toets plaats, op basis van nieuwe veiligheidsnormen die meer rekening houden met klimaatverandering. 'Het is een nieuwe methode om de dijken te beoordelen', aldus De Smet. Vrijwel zeker zullen dan nieuwe zwakke plekken worden gevonden, die moeten worden aangepakt, bijvoorbeeld langs de Ooster- en Westerschelde of delen van de Waddenzee.

'Door de klimaatverandering krijgt Nederland een ander stormseizoen dan we tot nu toe gewend waren', zegt een woordvoerder van het Hoogwaterbeschermingsprogramma. 'Er kunnen bijvoorbeeld ook heftige stormen optreden aan het einde van de zomer. Daarmee moet allemaal rekening worden gehouden.'

Kustbeschermingsfactor

Omgevingsmanager De Smet van het waterschap vertelt ter illustratie wat het beschermingsniveau was ten tijde van de Watersnoodramp in 1953. 'De dijkhoogte moest toen bestand zijn tegen een storm die één keer in de 250 jaar voorkwam. Onze huidige kustbescherming is gebaseerd op een storm die één keer voorkomt in de vierduizend jaar, en in de Randstad zelfs tienduizend jaar. De bescherming is met een factor 18 tot 20 verhoogd.'

In Cadzand-Bad lijkt het kustversterkingsproject ook de bouwwoede van anderen te hebben aangewakkerd. Op allerlei plaatsen wordt druk gebouwd aan vooral appartementencomplexen. De Zeeuwse badplaats oogt daardoor als een grote bouwput, waarin Duitse en Belgische toeristen wat onhandig en af en toe geïrriteerd rondlopen.

Het Cadzandse project heeft 35 miljoen euro gekost, waarvan 10 procent voor de jachthaven, gefinancierd door ondernemers. Op vier andere plekken aan de Zeeuws-Vlaamse kust zijn al eerder veiligheidsmaatregelen uitgevoerd. Zo is in Breskens een keermuur aangelegd, waarbij ook de contouren van een oud fort zichtbaar zijn gemaakt. En bij Waterdunen zijn de veiligheidsmaatregelen gecombineerd met natuur en recreatie.

In totaal heeft het waterschap 140 miljoen euro uitgegeven aan de kustversterking van West-Zeeuws-Vlaanderen. Dat is 35 miljoen minder dan begroot, vooral omdat aannemers in de crisis voor lagere prijzen inschreven en door aanpassingen in het project. 'We kunnen 35 miljoen euro terugstorten aan het rijk', aldus De Smet. 'We hebben onze naam weer eens waargemaakt: ons Zeeuwen bin zunig.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden