Interview Han Mulder

Nederland gidsland bij doneren organen: unieke regeling na euthanasie gaat de wereld over

Patiënten kunnen in Nederland na euthanasie organen doneren. Een vrij onbekende regeling, die nu navolging krijgt in Canada. ‘Als patiënten weten dat het kan, zullen ze er vaker naar vragen.’

De Canadese John Cooper staat deel van zijn lever af voor orgaandonatie. Beeld Toronto Star via Getty Images

Een unieke Nederlandse richtlijn, waarmee artsen de laatste wens kunnen vervullen van ernstig zieke patiënten, gaat de wereld over. Vandaag wordt in Canada als tweede land ter wereld een regeling gepubliceerd waarin is vastgelegd hoe patiënten na euthanasie organen kunnen doneren, en daarbij is Nederland gidsland. Huisarts Han Mulder, voorzitter van de commissie die in 2017 de Nederlandse richtlijn opstelde, werd door het vakblad van de Canadese artsenorganisatie gevraagd er een commentaar aan te wijden. ‘Het is paradoxaal’, schrijft hij, ‘maar veel patiënten willen nog iets goeds doen met het zieke lichaam dat hen tot het verzoek om euthanasie heeft gebracht.’

Mulder hoopt dat de Canadese navolging de Nederlandse richtlijn opnieuw onder de aandacht brengt. Want patiënten weten hier nog nauwelijks dat zij na euthanasie soms organen kunnen doneren. Sinds 2017 is de procedure nog maar 24 keer uitgevoerd, zo blijkt uit cijfers van de Nederlandse Transplantatie Stichting. Eind vorig jaar heeft de Tweede Kamer daarom voor de tweede keer een motie aangenomen die de regering ertoe moet aanzetten om meer bekendheid te geven aan de richtlijn.

Huisarts Han Mulder.

Hoe vaak doneren patiënten die voor euthanasie kiezen hun organen?

‘Van de bijna zesduizend mensen die vorig jaar euthanasie kregen, had 70 procent kanker en zij kunnen geen organen doneren. Zo zijn er nog een aantal uitsluitingsgronden. Twee jaar geleden bleek uit Belgisch onderzoek dat 10 procent van de overledenen na euthanasie orgaandonor kan zijn. Het echte percentage ligt lager, denk ik. Veel patiënten zijn fragiel of willen hun laatste levensfase niet laten verstoren.’

‘Toch zijn de elf donaties van vorig jaar erg weinig. Waar ligt dat aan?

‘Ziekenhuizen, artsen en de overheid moeten zich ervoor willen inzetten. Misschien zien ze vooral complicaties in plaats van kansen. Maar het is vooral ook een gebrek aan bekendheid. Als patiënten weten dat het kan, zullen ze er vaker naar vragen.’

Kunnen de behandelend artsen patiënten niet op het idee brengen?

‘Nee, daar zijn we juist heel voorzichtig mee: het idee om organen te doneren moet van de patiënt komen. De huisarts, die het verzoek om euthanasie krijgt, blijft op de achtergrond om beïnvloeding te voorkomen. De patiënt mag geen enkele druk voelen, de indruk mag niet ontstaan dat de orgaandonatie reden is voor euthanasie. In Canada is dat anders. Als een patiënt daar om euthanasie vraagt, moet de arts in sommige provincies volgens de wet ook vragen naar orgaandonatie en mogen instanties daarna de patiënt benaderen. Ik vind dat ethisch gezien bezwaarlijk en dat heb ik in mijn commentaar benoemd. Wat gebeurt er als een arts tegen jou zegt: jij gaat na je dood vijf mensen redden. Durf je dan het euthanasieverzoek nog in te trekken? In Nederland heeft de richtlijn als doel om de autonomie van patiënten te versterken.’

Euthanasie vindt meestal thuis plaats, maar voor orgaandonatie moet de patiënt juist naar het ziekenhuis. Is dat geen belemmering voor patiënten?

‘Het vooruitzicht om in het ziekenhuis te overlijden, weerhoudt patiënten er vaak van om na euthanasie hun organen te doneren. Sinds kort bestaat er een procedure waarin staat beschreven dat een patiënt thuis kan inslapen, waarna in het ziekenhuis de euthanasie plaatsvindt, gevolgd door de orgaandonatie. Een paar uur later is de patiënt dan weer thuis. Het komt erop neer dat het afscheid van het leven thuis wordt gescheiden van de biologische dood in het ziekenhuis. We denken dat die procedure in de toekomst de voorkeur zal krijgen.’

Heeft Canada de Nederlandse richtlijn integraal overgenomen?

‘Er is veel hetzelfde maar het doel is daar wel anders. Het lijkt erop dat de insteek in Canada meer is om extra organen beschikbaar te krijgen, terwijl dat in Nederland als een prachtig gevolg wordt gezien. Patiënten die hier om euthanasie vragen, worden in eerste instantie niet als orgaandonor beschouwd. We geven ze de kans om hun bijzondere laatste wens te realiseren.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden