Neanderthaler had 'kortstondig avontuurtje' met voorouders mens

Wetenschappers hebben onze verre voorouders betrapt op seks met de Neanderthaler. Het gebeurde ergens in het oosten, het was rond de 55 duizend jaar geleden - en mogelijk bleef het bij een kortstondig avontuurtje.

Maarten Keulemans
Een 45 duizend jaar oud mannelijk dijbeen, dat in 2008 werd gevonden in Siberië. Beeld Bence Viola, MPI EVA
Een 45 duizend jaar oud mannelijk dijbeen, dat in 2008 werd gevonden in Siberië.Beeld Bence Viola, MPI EVA

Dat valt althans op te maken uit dna dat een internationaal team wetenschappers wist te isoleren uit een ongeveer 45 duizend jaar oud mannelijk dijbeen, dat in 2008 werd gevonden in Siberië.

Wetenschappers weten al enkele jaren dat moderne mensen rondlopen met een paar procent Neanderthaler-dna in hun genen. Dat bewijst dat onze verre voorouders ooit seks hadden en nageslacht kregen met onze ruige ijstijdneef de Neanderthaler.

'Gezien de geringe hoeveelheid dna, nemen we aan dat het maar een beperkte uitwisseling was', vertelt Thomas Bence Viola van het Max Planck Instituut voor Evolutionaire Antropologie in Leipzig desgevraagd. 'Berekeningen laten zien dat 50 hybride nakomelingen al genoeg zijn om de erfenis van 1 tot 2 procent Neanderthal-dna bij de moderne mens te verklaren.'

Het Siberische dijbeen geeft nu meer details. Onder leiding van de vermaarde Zweedse oer-dna-onderzoeker Svante Pääbo lukte het Bence Viola en collega's uit onder meer China, Rusland en Spanje om een klein beetje dna uit het bot te halen en uit te lezen. Daarmee is het meteen het oudste modern-menselijke dna dat de wetenschap ooit ontcijferde.

Ingezaaid

Maar zeker zo interessant is wat het dna vertelt. De oer-Siberiër aan wie het dijbeen toebehoorde, was 45 duizend jaar geleden al 'ingezaaid' met het Neanderthaler-dna. En het dna was nog vers: de Neanderthaler-stukjes zaten nog netjes bij elkaar en waren nog niet 'afgesleten' door de tijd, schrijven de wetenschappers in Nature.

Dat moet betekenen dat onze voorouders ergens tussen de 58 en 52 duizend jaar geleden seks had met de Neanderthaler, becijferen ze. 'Ongeveer rond de tijd van de grote uittocht van moderne mensen vanuit Afrika en het Midden-Oosten'.

In Leiden reageert hoogleraar archeologie van de oude steentijd Wil Roebroeks verheugd. Hij wijst erop dat het steeds vaker lukt om dna uit oude menselijke botten te ontcijferen: 'In die ontwikkeling is dit een belangrijke mijlpaal. Zo langzamerhand kunnen we gaan zien welke dingen er door de tijd heen biologisch aan mensen veranderden.'

Het is overigens niet uit te sluiten dat de moderne mens en de Neanderthaler later in Europa opnieuw het steentijdbed met elkaar deelden, benadrukt Bence Viola. Nogal raadselachtig is namelijk dat Europeanen minder Neanderthal-dna in hun systeem hebben dan nota bene Aziaten, terwijl de Neanderthaler toch vooral in Europa woonde.

Een mogelijke verklaring is dat het Neanderthaler-dna uit ons dna werd 'weggespoeld', toen we duizenden jaren later seksueel vermengden met alweer de volgende bevolkingsgroep: een volksstam die genetici aanduiden als de 'basale Euraziaten'.

'Mogelijk droeg deze bevolkingsgroep geen of minder Neanderthal-erfgoed met zich mee, wat de Neanderthaler-genen in Europa verdunde', aldus Bence Viola. 'Daarnaar doen we momenteel onderzoek.'

Svante Pääbo met het dijbeen. Beeld Bence Viola, MPI EVA
Svante Pääbo met het dijbeen.Beeld Bence Viola, MPI EVA

Inmenging

Welke eigenschappen de moderne mens precies van de Neanderthaler heeft geërfd, is minder duidelijk. De genen die tekenen van Neanderthal-inmenging vertonen, hebben te maken met instructies voor het maken en onderhouden van huid, haren en de rug - maar ook met bijvoorbeeld diabetes, de ziekte van Crohn en zelfs de neiging tot rookverslaving.

'We weten dat zelfs kleine hoeveelheden archaïsch dna belangrijke gevolgen kunnen hebben', zegt Bence Viola. 'Maar we staan nog aan het begin. Oud dna verkrijgen is relatief gemakkelijk; begrijpen wat het betekent is zeer ingewikkeld.'

De laatste jaren begint de steentijd vanwege het dna-onderzoek te veranderen van een vage mist tot een soort soap, vol geheimzinnige volkeren, vergeten volksverhuizingen en oermensen die het met elkaar deden.

'Bijna elke week word ik ermee geconfronteerd dat het weinige dat we denken zeker te weten tóch weer niet helemaal klopt', reageert hoogleraar Roebroeks op alle ophef. 'Het is echt een heerlijke tijd.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden