Reportage Verbouwing Naturalis

Naturalis krabbelt weer op na operatie van 70 miljoen euro en architectonische rel

Het vernieuwde Naturalis hoopt zich volgend jaar zomer aan de buitenwereld te presenteren, inclusief dinosaurus Trix. Dan wordt een operatie van 70 miljoen euro en een architectonische rel afgesloten.

De bouwput bij Naturalis, dat straks met 38 duizend vierkante meter twee keer zo veel vloeroppervlak heeft. Beeld Freek van den Bergh / De Volkskrant

Achter het Centraal Station in Leiden, waar academisch ziekenhuis, kennisinstellingen en bedrijven voor biotechnologie zijn verzameld, verandert de skyline. Tussen kranen en bouwsteigers verschijnen de contouren van een vernieuwd Naturalis, het onderzoeksinstituut en natuurhistorisch museum dat een grondige verbouwing en forse uitbreiding ondergaat. Er moet nog veel gebeuren, maar de voltooiing komt in zicht.

Algemeen directeur Edwin van Huis toont de vorderingen op de bouwplaats. Hij gaat voor door kale betonnen ruimten, over hellingen zonder traptreden en in een rammelende bouwlift. ‘De heropening is nu gepland voor de zomervakantie van 2019. Ik denk dat we het gaan halen.’

Bouwstop 

Eigenlijk hadden de werkzaamheden al dit jaar achter de rug moeten zijn. Een conflict met de architect van het oorspronkelijke Naturalis-onderkomen met museum, kantoren, laboratoria en collectietoren zorgde voor vertraging. Fons Verheijen dwong via de rechter een bouwstop af omdat zijn ontwerp ‘wezenlijk’ werd ‘aangetast’. Uit vrees voor nog meer uitstel en nog hogere kosten boog Naturalis het hoofd: het betaalde 1,5 miljoen euro schadevergoeding (exclusief advocatenkosten) en bood excuses aan voor inbreuk op de auteursrechten van de architect.

De irritaties waren hoog opgelopen, over en weer hadden felle verwijten geklonken. Opvattingen over vrijheid en rechten van de architect stonden tegenover elkaar: mag een architect ingrijpen in het werk van een voorganger of moeten gebouwen worden beschermd tegen fundamentele veranderingen?

Van Huis wil en kan er nu niet veel meer over kwijt. ‘We hebben afgesproken dat we er in de media inhoudelijk niets meer over zeggen. Daar hou ik me aan.’ Wel geeft hij toe dat de ruzie met Verheijen ‘vervelend’ was. ‘Het conflict heeft het bouwproces vertraagd en veel geld gekost. Dat bedrag moest uit het bouwbudget komen. Voor een publieke instelling die met moeite kan rondkomen, is dat pijnlijk.’

Werk aan de nieuwbouw van Naturalis in Leiden. Beeld Freek van den Bergh / De Volkskrant

Uitbreiding noodzakelijk

Groeiende bezoekersaantallen maakten uitbreiding van Naturalis - voluit Naturalis Biodiversity Center – noodzakelijk, legt Van Huis uit. Het museum was ingericht op 150 duizend bezoekers per jaar. Het laatste jaar voor de tijdelijke sluiting waren het er 350 duizend. En dan zijn er zo’n 700 medewerkers – betaald en onbetaald - verbonden aan Naturalis.

Bovendien was er onvoldoende ruimte voor de collectie die enorm is uitgedijd door de fusie met het Zoölogisch Museum in Amsterdam en het Nationaal Herbarium in Leiden en Wageningen. De huidige collectie omvat 42 miljoen objecten, van dinoskeletten tot minuscule garnaaltjes op sterk water. Van opgezette giraffen tot gedroogde bloemen. Nu zijn die nog voor een deel verspreid over gebouwen elders in de stad.

Dwarsdoorsnede nieuwe atrium Naturalis. Beeld Naturalis

Nieuw Museum

Naast het oude museumgebouw verschijnt een nieuw museum, groot genoeg om jaarlijks 450 duizend bezoekers te ontvangen. De kenmerkende grijze toren waarin het grootste deel van de collectie is ondergebracht blijft overeind. Het nieuwe complex, ontworpen door het Rotterdamse bureau Neutelings Riedijk, krijgt bij elkaar ongeveer twee keer zoveel vloeroppervlak – 38 duizend vierkante meter. Kosten: ruim 70 miljoen euro.

Van Huis loopt naar een ruimte die groot genoeg is voor een partij voetbal: de dinozaal. De hoogte van de hal – 12 meter – is nodig om de Camarassaurus met zijn lange nek onder te brengen. Maar de meeste aandacht zal hier uitgaan naar een andere dinosaurus: Tyrannosuarus rex Trix.

Trix is nu nog op tournee. Via Parijs en Glasgow komt ze volgend jaar terug naar Leiden, waar ze in 2016 met veel toeters en bellen werd binnengehaald. ‘In de nieuwe dinozaal moeten bezoekers het gevoel krijgen dat ze 67 miljoen jaar terug gaan in de tijd’, zegt Van Huis. ‘Met 3D-animaties wordt het een indrukwekkende ervaring. Niet geschikt voor kinderen jonger dan acht jaar.’

Artist impression van binnenruimte in nieuwe Naturalis. Beeld Naturalis

Net als de dinozaal zullen ook de andere museumzalen thematisch worden ingericht – oceaan, woestijn, oerwoud, etc. Ze zijn met ruime trappen, die zicht bieden op het atrium, met elkaar verbonden. Op de begane grond komt een grote ruimte die vrij toegankelijk is voor bezoekers en waar wetenschappers aan het werk zullen zijn. Hier kan het publiek de onderzoekers letterlijk op de vingers kijken.

Blikvanger wordt het veertig meter hoge atrium. De enorme ruimte die het oude en het nieuwe Naturalis met elkaar verbindt wordt omsloten door een honingraat-achtige structuur. Die bestaat uit elementen van beton en marmer die de raampartijen omvatten en het atrium met daglicht zullen vullen. Op dit moment steekt alleen nog de metalen constructie omhoog, waarop de elementen moeten worden gemonteerd.

Duurzaamheid

Voor verfraaiing van het interieur is gekozen voor natuursteen uit Iran en witte betonnen platen waarin ‘zachte’ organische vormen zijn uitgespaard – ontworpen door modeontwerpster Iris van Herpen. Zonnepanelen, stadsverwarming en energiezuinige klimaatsystemen moeten het gebouw een stempel van duurzaamheid geven.

In het oude museum worden expositieruimten omgebouwd tot kantoor en opslagplaats. Een ingreep die het verzet in Verheijen deed oplaaien. Vindt Van Huis achteraf dat hij zichzelf iets kwalijk moet nemen? Had hij niet meer rekening moeten houden met de rechten van de eerste architect? Van Huis: ‘Zonder iets inhoudelijks te zeggen, een kort antwoord: nee.’ Voor hem is de zaak afgesloten. Filosoferen over wat er anders had gekund heeft weinig zin. De gedachten zijn gericht op het afronden van de bouw en de verhuizing. Als nieuwe hindernissen uitblijven stromen de zalen volgende zomer weer vol.

Vooraanzicht nieuwe Naturalis. Beeld Naturalis
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden