Acteur Marcel Musters bij vlinderverzameling in de toren van Naturalis.

Naturalis Leiden De Toren

Naturalis herbergt een toren vol verhalen: ‘Hier zie je de gevolgen van menselijk ingrijpen in de natuur’

Acteur Marcel Musters bij vlinderverzameling in de toren van Naturalis. Beeld Bureau Voorlichting/Naturalis

In tv-serie De Toren is wetenschap een avontuur. De makers tonen de fascinerende collectie van museum Naturalis: een duister labyrint vol tijgers, stier Herman, een dodo en meer uitgestorven soorten. 

De Javaanse tijger is uitgestorven, maar kijkt nog helder uit zijn glazen ogen. Net als het strandlopertje dat door kapitein James Cook werd meegenomen van Tahiti en daarna uitstierf. Zomaar twee dieren in een woud van opgezette leeuwen, tijgers, panters, antilopen, bokken, wolven, beren, apen, krokodillen, vissen en nog veel meer. Ze maken deel uit van de enorme collectie van het Leidse museum en onderzoeksinstituut Naturalis.

De verzameling, ondergebracht in een twintig verdiepingen tellende toren, bestaat uit niet minder dan 42 miljoen dieren, planten, fossielen en stenen – een van de grootste natuurhistorische collecties ter wereld. De objecten vormen een belangrijke basis voor wetenschappelijk onderzoek. ‘Als je een nieuwe plant- of diersoort wil ontdekken, dan maak je meer kans in de toren dan in het oerwoud’, zegt Naturalis-directeur Edwin van Huis. Nog lang niet alle dieren en planten in de toren zijn wetenschappelijk beschreven. Deze schatkamer van al dan niet verdwenen biodiversiteit inspireerde documentairemakers Joost Engelberts (regie), Bas Zwartepoorte (camera) en Siebren Hodes (geluid) tot het maken van een tv-serie, De Toren. ‘De collectie is een onuitputtelijke bron van verhalen’, zegt Engelberts. Verhalen over de objecten zelf, over de mensen die ze verzamelden, over de manier waarop ze in Leiden terechtkwamen. ‘In de toren kun je in de geschiedenis terugkijken. En vooruit blikken. Hier zie je de gevolgen van menselijk ingrijpen in de natuur.’

In de serie wordt acteur Marcel Musters gevolgd, die zich als een ontdekkingsreiziger vergaapt aan de eindeloze stellingen met schedels, skeletten, dieren op sterk water, aan de ontelbare lades met vlinders, libellen, kevers en andere insecten, aan de talloze zakjes met gedroogde planten. Met zijn verwondering maakt hij de toren - een brandveilige en raamloze bunker met uitgekiende luchtbehandeling – tot een duister en spannend labyrint.

Tussen al die kasten, planken en dozen vindt Musters het schedelkapje van de rechtoplopende aapmens dat de Nederlandse onderzoeker Eugène Dubois in de 19de eeuw vond op Java. En de drol van een mammoet, de genetisch gemanipuleerde stier Herman, het skelet van een dodo, de schelp met de eerste door mensen gemaakte inscripties.

De zesdelige documentaireserie, waaraan de makers vier jaar hebben gewerkt, is meer dan een expeditie door de toren. Verhalen over de collectie worden afgewisseld met reportages over gedreven onderzoekers in het veld. In de eerste aflevering trekt libellenonderzoeker Vincent Kalkman met vlindernet door de hoge bergen van het koninkrijk Bhutan. In latere afleveringen volgt de camera wetenschappers naar onder meer Rome, de Caribische zee en het Amazonewoud. In De Toren is wetenschap een avontuur.

De Toren, NTR. Vanaf 16 juni elke zondag om 21.10 uur op NPO 2.

Door toedoen van de mens zijn de afgelopen 250 jaar wereldwijd bijna 600 plantensoorten uitgestorven. Dat blijkt uit onderzoek van de Koninklijke Botanische Tuinen in Groot-Brittannië en de universiteit van Stockholm. Sinds 1750 zijn er ruim twee keer zoveel planten verdwenen als vogels, zoogdieren en amfibieën samen. Omdat de kennis over veel soorten beperkt is, ligt het werkelijke aantal uitgestorven planten waarschijnlijk hoger.

De meeste plantensoorten verdwenen op eilanden, in het Amazonegebied, in India en Zuid-Afrika. De belangrijkste oorzaak van het uitsterven zijn menselijke activiteiten, zoals het omhakken van bossen ten behoeve van landbouw. Uit de studie, gepubliceerd in Nature Ecology & Evolution, blijkt ook dat honderden soorten waarvan was gedacht dat ze uitgestorven waren, zijn herontdekt.

Onlangs waarschuwde het VN-biodiversiteitspanel IPBES dat de komende decennia tot een miljoen planten- en dierensoorten met uitsterven wordt bedreigd door destructief landgebruik, klimaatverandering, overbevissing, vervuiling en invasieve soorten. Wetenschappers schatten dat op aarde meer dan 8,7 miljoen soorten dieren, planten en schimmels leven. Daarvan zijn er zo’n 1,7 miljoen ontdekt en wetenschappelijk beschreven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden