Nationaal Sjoa Museum in Amsterdam voor 'hele verhaal'

Amsterdam krijgt een Nationaal Sjoa Museum. Daarin wordt het verhaal verteld van de uitsluiting, deportatie en vernietiging van de joden in Nederland vlak voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog.

De Hollandse Schouwburg aan de Plantage Middenlaan was de verzamelplaats voor de laatste tocht van de Joden. Beeld anp

Het museum zal worden ondergebracht in de vroegere Hervormde Kweekschool aan de Plantage Middenlaan in Amsterdam - schuin tegenover de Hollandsche Schouwburg van waaruit zo'n 46 duizend Amsterdamse Joden 'op transport' zijn gesteld. Het eerste deel moet in het vroege voorjaar van 2016 worden opengesteld.

Het Sjoa Museum (de Nederlandse transcriptie van het Hebreeuwse Ha-Shoah, de systematische Jodenvervolging door de nazi's) komt er op initiatief van het Joods Historisch Museum (JHM), de Portugese Synagoge en de Hollandsche Schouwburg - die samen het Joods Cultureel Kwartier vormen. De initiatiefnemers beschikken over een startkapitaal van 2 miljoen euro, waarvan 1 miljoen afkomstig is van het vfonds (Nationaal Fonds voor Vrede, Vrijheid en Veteranenzorg). De gemeente Amsterdam heeft de voormalige kweekschool voor de huisvesting beschikbaar gesteld.

Er is wel aandacht voor de Nederlandse sjoa-slachtoffers, zegt Annemiek Gringold, conservator van het JHM, maar die aandacht is nogal versnipperd. 'Er zijn lokale herdenkingsplekken in Groesbeek, Vught, Amersfoort, Westerbork, Amsterdam en andere plaatsen, maar het alomvattende verhaal wordt nergens verteld. En dat is wel een gemis in een land waar zoveel Joodse burgers zijn vermoord en waar zoveel nabestaanden met zoveel vragen rond lopen.'

De Amsterdamse Plantagebuurt is, zegt Gringold, de aangewezen plaats voor het museum dat er eigenlijk allang had moeten zijn. In de vooroorlogse jaren was 70 procent van de bewoners Joods. Hier was de hoge integratiegraad van de Joodse Nederlanders het best zichtbaar. Hier bloeide, met vier schouwburgen, het Joods cultureel leven. En hier werd later de Jodenvervolging in de volle openbaarheid georganiseerd. 'Hier ontvouwde zich tijdens de Duitse bezetting het volledige spectrum van menselijk handelen', zegt Gringold. 'Hier kwamen daders, slachtoffers, meelopers, wegkijkers en helden elkaar tegen.'

De slachtoffers worden sinds 1992 gememoreerd met een namenwand en een kleine tentoonstellingsruimte in de Hollandsche Schouwburg. Die moet met het tegenover gelegen Sjoa Museum een geheel gaan vormen. De initiatiefnemers hopen daar ook de tramhalte voor de voormalige schouwburg bij te kunnen betrekken: als de tram er stil stond, konden Joodse (wees-) kinderen ongezien uit de Hervormde Kweekschool worden gesmokkeld. Op die manier hebben de leden van het zogenoemde Kindercomité honderden levens weten te redden.

De totstandkoming van het Nationaal Sjoa Museum zal een gefaseerd project zijn. Eerst zal de begane grond van de uitgewoonde kweekschool gereed worden gemaakt voor tentoonstellingen, presentaties, lezingen, film- en theatervoorstellingen over de sjoa en andere genocides. Met deze activiteiten kunnen financiers van de tweede fase - de renovatie en inrichting van de boven gelegen verdiepingen - worden geënthousiasmeerd. Voor die tweede fase is een veelvoud benodigd van het startkapitaal van 2 miljoen euro. Omstreeks 2018 hopen de initiatiefnemers over een museum met een vloeroppervlak van 4.000 vierkante meter te kunnen beschikken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden