Nabije nevel heeft zwaar zwart gat

M 32, een klein elliptisch sterrenstelsel op ruim twee miljoen lichtjaar afstand van de aarde, herbergt een superzwaar zwart gat in het centrum....

R. van der Marel (verbonden aan het Institute for Advanced Study in Princeton) en T. de Zeeuw van de Leidse Sterrewacht gebruikten de Faint Object Spectrograph aan boord van de ruimtetelescoop om de bewegingssnelheden van sterren in de kern van het sterrenstelsel te meten. Samen met hun Amerikaanse collega's H. Rix en G. Quinian publiceerden ze hun resultaten donderdag in Nature.

M 32 is een begeleider van de Andromedanevel, het dichtstbijzijnde grote sterrenstelsel in het heelal. Uit vroegere waarnemingen met aardse telescopen hadden sterrenkundigen al opgemaakt dat er een enorme materieconcentratie in de kern van het elliptische stelsel schuil moet gaan. Maar deze oude waarnemingen wijzen niet ondubbelzinnig op het bestaan van een zwart gat. Er zou bijvoorbeeld ook sprake kunnen zijn van een opeenhoping van donkere objecten, zoals bruine dwergen of neutronensterren.

De gevoelige metingen van de Faint Object Spectrograph laten echter zien dat de sterren in het centrum van M 32 bewegingssnelheden van enkele tientallen kilometers per seconde vertonen. Dat kan alleen worden verklaard wanneer er in een gebied van één lichtjaar groot ruim drie miljoen keer zo veel materie aanwezig is als in de zon.

Op basis van modelberekeningen laten de onderzoekers zien dat alternatieve verklaringen zo goed als uitgesloten zijn. De conclusie luidt dan ook dat M 32 een superzwaar zwart gat herbergt.

Volgens de vier astronomen vormt hun onderzoek een steun in de rug voor de theorie dat zeer veel ogenschijnlijk 'normale' sterrenstelsels grote zwarte gaten bevatten.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden