Naamloos in Sakkara

De vondst van een mummie in Sakkara, eind februari, was spectaculair, maar de dode was wel anoniem. Ongebruikelijk bij oud-Egyptische graven....

Eric Hendriks

BIJNA waren de Nederlandse egyptologen klaar met hun opgravingen in Sakkara, Egypte, toen zij eind februari nog even begonnen te spitten bij een lange, witte steen die rechtop in het zand stond. Er waren geen tekens op aangebracht, geen naam, maar toen de kuil 1,95 meter diep was, bleek de steen wel degelijk een graf te markeren, uit 1420 voor Christus ongeveer.

Er kwam een sarcofaag te voorschijn, zwaar beschadigd maar met een nog redelijk gaaf gezichtsdeel. In de kist een mummie, meer een geraamte maar wel ongeschonden, net als de houten hoofdsteun en het amulet in de vorm van een mestkever, dat volgens de tekst de overledene in het dodenrijk moest beschermen tegen kwaadsprekerij. Maar opnieuw: geen naam en geen afbeeldingen.

Zoiets is ongebruikelijk voor een dergelijk, toch redelijk welstandig graf uit het oude Egypte. Volgens de meest verbreide opvatting in die tijd speelden de doden een rol in de wereld van de levenden, waren ze aanspreekbaar, werden ze om hulp of raad gevraagd en stond minimaal hun naam afgebeeld in of bij het graf als verbinding tussen de dode en de levenden.

'Bijkbaar was ook het oude Egypte geen monolithische cultuur en dachten sommigen misschien anders over het hiernamaals', zegt dr. René van Walsem, egyptoloog aan de Universiteit Leiden. 'Ook bij ons zie je weleens dat mensen anoniem worden begraven in een graf met alleen een nummer.'

Van Walsem was een van de leidende figuren bij de opgravingen die in januari en februari in Sakkara - dertig kilometer ten zuiden van Caïro - werden verricht. Afgelopen dinsdag lichtte hij tijdens een lezing in Leiden de voorlopige resultaten toe die het veldwerk dit jaar heeft opgeleverd.

Sakkara is vooral bekend vanwege de oudste piramide van Egypte: het trapsgewijs opgebouwde graf van farao Djoser uit 2650 voor Christus, honderd jaar ouder dan de grote piramide van Gizeh. Duizenden jaren was het gebiedeen begraafplaats voor hoge ambtenaren uit het nabijgelegen Memphis - en ook voor talloze heilige dieren.

Het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden is hier sinds 1975 aan het graven, eerst samen met een Britse organisatie; dit jaar voor het eerst met de Leidse universiteit. Al in het eerste jaar vonden de onderzoekers het graf van Horemheb, Toetanchamons legercommandant en later zelf farao, die er overigens zelf niet in lag. In 1986 werd het graf van Toetanchamons minister Maya herontdekt - het was begin vorige eeuw voor het laatst gezien. Het graf is volledig gerestaureerd en wordt misschien - als Egypte wil - opengesteld voor het publiek.

Dit jaar concentreerde het werk zich voor een deel rond het verder blootleggen van een muur van Horemhebs graf. Vlakbij die muur werden diverse graven gevonden, geraamtes en ook een eigenaardige rechthoekige kist zonder lijk, wel met hiëroglyfen, maar zonder duidelijke tekst en duidelijke naam. Een paar dagen later volgde de naamloze mummie.

Volgend jaar wordt er verder gegraven. De kans op nog meer ongebruikelijke vondsten is aanzienlijk. 'De ervaring leert dat de variëteit in Sakkara zeer groot is', zegt Van Walsem.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden