Na twintig jaar onderzoek is het bestaan van een derde orang-oetansoort bevestigd

Tot nu toe ging de wetenschap ervan uit dat er twee soorten orang-oetans bestaan; de ene soort leeft op het Indonesische eiland Sumatra en de andere op Borneo. Maar de handboeken moeten worden aangepast, want er blijkt een derde soort te zijn. Onderzoekers hebben een 'nieuwe' orang-oetan ontdekt: de Tapanuli orang-oetan, genoemd naar de districten op Sumatra waar dit dier voorkomt.

null Beeld .
Beeld .

Het gaat niet om de ontdekking van mensapen die nooit eerder zijn aangetroffen. Hun bestaan was bekend. In de jaren dertig van de vorige eeuw maakten biologen al melding van de nu beschreven populatie, die leeft in een onherbergzaam gebied ten zuiden van het Tobameer. Eerder onderzoek wees er ook al op dat deze groep zich genetisch en in gedrag onderscheidt van andere orang-oetans. Maar de verschillen waren niet duidelijk genoeg om te spreken van een aparte soort.

Genoeg bewijs

Een internationaal onderzoeksteam, dat zijn bevindingen donderdag publiceerde in het vakblad Current Biology, zegt nu voldoende bewijs te hebben om deze dieren aan te duiden als een nieuwe soort: de Pongo tapanuliensis. De wetenschappers kwamen tot die conclusie na het bestuderen van het skelet van een orang-oetan die enkele jaren geleden door lokale bewoners was gedood. Vormen en maten van schedel, kaak en tanden van dit dier wijken zodanig af van die van andere oerang oetans dat ze wel moeten toebehoren aan een derde soort.

Volgens de wetenschappers is het hard nodig dat het dier wordt beschermd. De populatie is klein - 800 exemplaren - en wordt in haar voortbestaan bedreigd door versplintering van hun leefgebied, illegale boskap, jacht, dierenhandel, aanleg van palmolieplantages en plannen voor de bouw van een stuwdam.

De onderzochte schedel van de nieuwe soort. Beeld
De onderzochte schedel van de nieuwe soort.Beeld

'Twintig jaar lang is veel uiteenlopende informatie verzameld over deze orang-oetans ten zuiden van het Tobameer', zegt mede-auteur Erik Meijaard, als onderzoeker verbonden aan de Australian National University. 'Uiteindelijk bevestigden de morfologische verschillen (verschillen in uitwendige bouw en vorm, red.) dat het gaat om een andere soort. Daarover bestaat geen twijfel meer.' Meijaard, die een centrale rol speelde bij het morfologisch onderzoek, noemt het spectaculair dat in de 21ste eeuw nog een nieuw soort mensaap kan worden ontdekt.

Ook primatoloog Jan van Hooff, niet betrokken bij de publicatie, noemt de ontdekking van een nieuwe soort 'heel bijzonder'. Hij spreekt van een degelijk onderzoek, waaraan wetenschappers in verschillende disciplines hebben meegewerkt en waarin veel verschillende gegevens - genetisch, morfologisch, gedragskenmerken - zijn gebruikt. 'Ik ben zeer overtuigd van de metingen en argumenten. Het onderzochte dier maakt geen deel uit van de populaties van de twee bekende soorten orang-oetans.'

Meijaard noemt het spectaculair dat in de 21ste eeuw nog een nieuw soort mensaap kan worden ontdekt Beeld .
Meijaard noemt het spectaculair dat in de 21ste eeuw nog een nieuw soort mensaap kan worden ontdektBeeld .

Eén individu

Toch wijst Van Hooff op een beperking. 'Ze hebben één individu doorgemeten. Dat is weinig. Je zou er meer willen hebben. Maar op deze bedreigde populatie ga je niet jagen. Vroeger ging je als onderzoeker het oerwoud in met een geweer op zoek naar een dier dat je op de snijtafel kon leggen. Dat is in dit geval ondenkbaar.'

Aan de hand van eerdere studies en nieuwe genetische analyses van 37 orang-oetans reconstrueerden de onderzoekers de evolutionaire geschiedenis van de drie soorten orang-oetan. Drie miljoen jaar geleden deed zich een splitsing voor tussen de orang-oetans die leefden ten noorden en de dieren ten zuiden van het Tobameer. Die laatste waren de verre voorouders van de nu beschreven soort. De scheiding tussen Sumatraanse en de Borneose orang-oetans kwam veel later: zo'n 670 duizend jaar geleden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden