Na perioden met weinig infectieziekten neemt de man-vrouwgelijkheid toe

Opmerkelijk verband tussen infecties en gendergelijkheid

Amerikaanse onderzoekers hebben een opmerkelijk verband gevonden tussen infecties en gendergelijkheid. Perioden met minder ziekten zoals mazelen, gaan hand in hand met meer gelijkheid tussen man en vrouw.

Een moeder troost haar kind dat een inenting krijgt tegen de Mexicaanse griep. Beeld Barth Mühl

Na perioden met weinig infectieziekten, neemt de man-vrouwgelijkheid toe. Mogelijk komt dit doordat in die perioden vrouwen het stichten van een gezin uitstellen en zich daardoor meer kunnen ontplooien. Dat concluderen Amerikaanse onderzoekers op basis van gegevens uit de VS en het Verenigd Koninkrijk van de afgelopen zestig jaar in vakblad Nature Human Behaviour.

Psycholoog Michael Varnum van de Arizona University en zijn collega's combineerden statistieken van de negen belangrijkste infectieziekten, zoals mazelen, tuberculose en gonorroe, met indicatoren voor gendergelijkheid, zoals het aantal vrouwelijke congresleden, loongelijkheid, taalgebruik in boeken en de voorkeur voor mannelijke directeuren.

In beide landen nam de gendergelijkheid sterk toe en het aantal infectieziekten af. Maar in de loop der jaren traden ook schommelingen op. Die vertoonden eenzelfde patroon: een toename van de infectieziekten werd zo'n vijftien jaar later gevolgd door een afname van de man-vrouwgelijkheid.

Uit de studie valt niet op te maken of er daadwerkelijk sprake is van een oorzakelijk verband, maar Varnum heeft wel een mogelijke verklaring. 'Het kan zijn dat vrouwen bij een hoger risico op infecties eerder aan een gezin beginnen omdat de overlevingskansen van kinderen lager zijn en ze er dus meer moet krijgen om zeker te zijn van nageslacht. En wie jong moeder wordt, heeft minder kansen zichzelf te ontplooien.' In de perioden met meer infectieziekten traden ook meer tienerzwangerschappen op, stelt het team.

De laatste jaren is er meer wetenschappelijke aandacht voor de invloed van infectieziekten op menselijk gedrag en cultuur. Zowel bij dieren als mensen is het vermijden van infecties een belangrijke factor in de evolutie. Tot dusver lag de nadruk in het onderzoek vooral op het immuunsysteem en de invloed op de zintuigen. Daar is nu het 'gedragsimmuunsysteem' bijgekomen: gedrag waarmee dieren en mensen infecties proberen te voorkomen of de schade ervan proberen te beperken.

In een vergelijkbare studie liet experimenteel psycholoog Joshua Tybur van de Vrije Universiteit in Amsterdam afgelopen september, samen met internationale collega's, een verband zien tussen infectieziekten en politieke ideologie in dertig landen. In tijden van hogere infectiedruk hechten mensen meer aan tradities, concludeerden zij. Veel tradities, zoals het mijden van bepaald voedsel of het eten met alleen de rechterhand, zijn immers ontstaan om infecties te voorkomen en hangen sterk samen met walging. Ook de afkeer van bijvoorbeeld vrije seksuele normen zou samenhangen met angst voor infecties. Als het infectiegevaar toeneemt, vallen mensen van nature terug op tradities, vermoedt Tybur.

Over een direct verband tussen infecties en gendergelijkheid is Tybur sceptisch. Hij vermoedt dat het verband wordt veroorzaakt door een derde factor, zoals welvaart, of dat infecties mensen conservatiever maken, met als gevolg minder man-vrouwgelijkheid. 'Als er meer welvaart en minder infecties zijn, trekken progressieven weg bij hun families en brengen ze hun waarden in de praktijk.'

Volgens Varnum biedt een mogelijk oorzakelijk verband kansen voor het feminisme: 'Je zou de gendergelijkheid kunnen stimuleren door vaccinaties en het verbeteren van sanitair en de toegang tot gezondheidszorg.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.