Na ingrijpende renovatie grijpt Rijksmuseum Boerhaave je bij de kladden

Het Rijksmuseum Boerhaave in Leiden was een schatkamer van wetenschapsgeschiedenis, maar vooral voor ingewijden. Na een ingrijpende renovatie moet de bezoeker voelen dat wetenschap 'ook over hemzelf gaat'.

Projectie van een operatie op de arm van een bezoeker van het Rijksmuseum in Boerhaave.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Of de verslaggever zijn rechterarm misschien even ontbloot op de helverlichte tafel wil leggen en dan zien wat er gebeurt. Waarna Boerhaave-directeur Dirk van Delft geamuseerd toekijkt hoe een scalpel een jaap van een snede maakt waar bloed uit sijpelt. Chirurgische haken trekken het vel open en halen daarna de spieren een voor een opzij totdat we geel bot zien liggen.

Het is maar een slimme projectie, in de gloednieuwe zaal over de Gouden Eeuw van Rijksmuseum Boerhaave in Leiden. Maar het grijpt je bij de kladden. En dat is de bedoeling ook. Zaterdag opent het wetenschapsmuseum na een ingrijpende verbouwing en herinrichting na twee jaar de deuren voor het publiek. Het museum, blijkt bij een rondgang, voelt hetzelfde, maar vertelt anders dan voorheen ook echt meeslepende verhalen.

'Het oude Boerhaave was natuurlijk een schatkamer van wetenschapsgeschiedenis', zegt Van Delft. 'Maar het was voor ingewijden. Wat we hebben willen doen is de bezoeker laten voelen dat wetenschap ook over hemzelf en het hier en nu gaat. Er moet een vonk overspringen.'

Boerhaavegevoel

Om dat te bereiken is de klassieke Boerhaave-uitstalling van oude wetenschappelijke instrumenten, boeken, prenten en preparaten niet langer chronologisch gerangschikt, maar op thema. Vroeger liep de bezoeker van de Verlichting naar de 20ste eeuw; nu gaat het over ontdekken, over geneeskunde, over ethische dilemma's, over grote vragen over het heelal, energie, ons brein, de maakbare mens.

En in plaats van tien 19de-eeuwse microscopen staat er nu één, maar met veel meer context. Er zijn filmpjes, interactieve projecties, spellen op schermen, maar ook tastbare spellen, en replica's om oude experimentjes zelf uit te proberen. 'Wie de rest wil zien, kan me bellen, dan houd ik in het depot een rondleiding', zegt Van Delft, die benadrukt dat het Boerhaavegevoel koste wat het kost behouden moest blijven. De vaak donkere zalen onder de houten balkengewelven voegen daar vanzelf wat geheimzinnigheid aan toe.

Het vernieuwde Anatomisch TheaterBeeld Mike Bink

Tegelijk zijn de topstukken er natuurlijk ook nog, van een origineel exemplaar van Maria Sibylla Merians fameuze Surinaamse insectenboek, Van Leeuwenhoeks microscoopjes en de sterrenkijker van Christiaan Huygens tot anatomische preparaten en modellen van papier-maché en was. Aan de moderne kant is er de vulpen van Albert Einstein, de koelmachine van Kamerlingh Onnes, een magneet van Pieter Zeeman. Plus de klompjes van Ben Feringa en de blokkendoos van Gerard 't Hooft, die ook zijn schrijfblok met de eerste aanzetten voor zijn Nobelprijswerk uitleende; en de primitieve computer die zijn medewinnaar Tiny Veltman eigenhandig in elkaar soldeerde.

Helemaal modern, wijst Van Delft, is een enorme holle hypermoderne uv-spiegel van chipmachinemaker ASML. 'Nederland is een kennisland, dat moet je voelen.' Op beeldschermen praten bekende wetenschappers als Jan van Hooff, Ewine van Dishoeck en Erik Verlinde over hun eigen wetenschappelijke helden: Niko Tinbergen, Jan Oort en Albert Einstein.

Manchetknopen

Duurste object in Boerhaave is een steentje van de maan. Het gekste misschien wel twee gouden manchetknopen met daarop een klein zwart microchipje. In bruikleen van koning Willem-Alexander zelf, staat er op het kaartje. Het is een quantumchip uit Delft, geschonken aan de vorst door een hoogleraar aldaar.

Wakker gelegen heeft de directeur vooral van een massieve messing bol van het formaat skippybal, waarmee de Leidse fysicus Giorgio Frossati ooit het bestaan van zwaartekrachtgolven wilde aantonen. Dat zogeheten miniGRAIL-experiment werd niks, maar de bol is er nog. Die weegt alleen zoveel dat hij officieel niet op de museumvloer mag rusten. Daar kwam de fysicus in Van Delft even boven: hij maakte een ophanging met drie poten, die het gewicht genoeg verdeelt om toch toestemming van Bouw- en Woningtoezicht te krijgen.

Een van de de nieuwe onderdelen is jezelf digitaal laten opereren in je arm.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden