Na euthanasie geen donatie

RadboudUMC wil geen donatie van geëuthanaseerde patiënt

Het RadboudUMC weigert een nier-donatie uit te voeren van een patiënt die binnenkort euthanasie krijgt.

Arnold Mulder met zijn dochter Julia. Arnold heeft de dodelijke hersenziekte MSA-c Foto Linelle Deunk

De man heeft een dodelijke neurologische ziekte en wil zijn nieren na de euthanasie afstaan - een procedure die al vaker is gevolgd. Maar het Radboud, dat een katholieke achtergrond heeft, wijst de man uit Nijmegen af.

In Nederland is een groot tekort aan orgaandonoren. Patiënten staan jaren op de wachtlijst voor een nieuwe nier of andere organen.

'Maar wij hebben geen behandelrelatie met deze man', zegt een woordvoerster van het RadboudUMC. 'Daarom doen we het niet. Deze procedure moet zeer zorgvuldig worden uitgevoerd.'

Behandelrelatie

Ze bestrijdt dat hun katholieke achtergrond hier iets mee te maken heeft. 'Dit is niet primair de reden, maar we zijn natuurlijk wel een katholiek huis. Euthanasie is hier een ingewikkeld vraagstuk. Jaarlijks voeren we hier - bij hoge uitzondering - slechts een paar keer euthanasie uit.' Toch is het niet het ziekenhuis zelf dat de euthanasie zou uitvoeren: bij dergelijke procedures is het gebruikelijk dat de huisarts die de euthanasieaanvraag heeft behandeld, die ook zelf uitvoert.

'De huisarts kan hiervoor tijdelijk een nulurencontract krijgen in het ziekenhuis', zegt klinisch ethicus Erwin Kompanje van het Erasmus MC, gepromoveerd op onderzoek naar orgaandonatie. 'Door zo'n contract kan hij de euthanasie in het ziekenhuis doen. Dat is nodig, omdat er niet te veel tijd tussen mag zitten. Anders verslechteren de organen te veel. Na de euthanasie kan het ziekenhuis beginnen met het uitnemen van de organen.'

Voor een dergelijke procedure is het niet noodzakelijk om als ziekenhuis van tevoren een behandelrelatie te hebben, zegt Kompanje. 'Zodra je de patiënt opneemt, krijg je een behandelrelatie. In principe is dit gewoon mogelijk. Het is vreemd dat een academisch ziekenhuis dit niet wil.'

Het Radboud UMC is een van de acht transplantatiecentra in Nederland, gespecialiseerd in orgaandonatie. In Nederland is inmiddels zeven keer orgaandonatie na euthanasie uitgevoerd. In België gebeurt dit al langer.

Bij de 56-jarige Arnold Mulder uit Nijmegen werd onlangs de dodelijke hersenziekte MSA-c geconstateerd, aldus zijn familie. Dit is een Parkinson-achtige ziekte waarbij het autonome zenuwstelsel veroudert en afsterft.

'Door zijn ziekte zal hij een heel nare dood sterven', zegt zijn dochter Julia Mulder (23) die het woord namens hem voert. 'Hij takelt steeds meer af. Elke dag gaat hij achteruit. Hij spreekt steeds moeilijker en hij heeft moeite met slikken. Uiteindelijk stikt hij of stopt zijn hart ermee.

'Hij wilde de euthanasie per se regelen, terwijl hij nog kon praten. Hij wil het doen terwijl hij nog goed is. Want met deze ziekte wordt hij echt een kasplantje, en dat wil hij voorkomen.'

De euthanasie staat gepland voor 15 februari, zegt ze. 'Mijn vader wil heel graag andere mensen helpen met zijn organen. Hij heeft zelf in de zorg gewerkt - hij is fysiotherapeut - en hij weet hoe zwaar mensen het hebben die een nier nodig hebben.' In principe wil hij alle organen afstaan die mogelijk zijn, zegt ze. 'Alles wat eruit kan, mag eruit.'

'Onze huisarts is met zijn verzoek naar het Radboud gegaan', vertelt ze. 'Tegen ons zei hij dat het allemaal kon. Hij stond perplex toen hij hoorde dat ze niet wilden.'

Arnold Mulder Foto Linelle Deunk

Afscheidsruimte

Het Radboud UMC verwijst de man nu door naar het Canisius-Wilhelmina Ziekenhuis (CWZ), waar hij eerder onder behandeling stond. 'Wij vinden dat het Canisius Ziekenhuis hier eerst een oordeel over moet geven', aldus de woordvoerster.

Maar het CWZ, dat niet tot de acht transplantatiecentra behoort en hier minder ervaring mee heeft, zegt tijd nodig te hebben. 'Er is over gesproken', zegt een woordvoerster. 'Eerst hebben we naar het Radboud verwezen, maar toen die het verzoek afwezen, kwam het bij ons terug. Het ligt nu pas 24 uur bij ons. Wij hebben hier geen protocol voor klaarliggen. We zijn er heel erg hard mee bezig dit voor elkaar te krijgen. We zijn bereid aan het verzoek tegemoet te komen, maar we weten niet hoe lang dit duurt. We moeten zelf het wiel gaan uitvinden. Het is belangrijk dit heel zorgvuldig te doen.'

In België, waar hiermee meer ervaring is, wordt volgens klinisch ethicus Kompanje bij deze procedures een hele operatiekamer leeggeruimd en ingericht als afscheidsruimte. 'De familie kan dan op een intieme manier afscheid nemen', zegt hij.

Nadat de dood wordt vastgesteld, mogen de artsen vijf minuten lang niet aan de patiënt komen. Daarna wordt de patiënt naar de operatiekamer ernaast gevoerd en worden de organen uitgenomen.

Artsen en ethici zijn inmiddels bezig met het opstellen van richtlijnen over orgaandonatie na euthanasie. Dit is niet bij alle patiënten mogelijk. Zo gaat het bij een groot deel van de euthanasiegevallen om kanker, maar zijn deze organen niet geschikt voor donatie. Tot nu toe is deze procedure vooral uitgevoerd bij patiënten met dodelijke, neurologische aandoeningen, zoals ALS.

'Ik kan me voorstellen dat een kleiner ziekenhuis zegt: dit is voor gevorderden', zegt Kompanje. 'Maar als deze patiënt zich meldt bij transplantatiecentra in Maastricht of Rotterdam, verwacht ik dat dit wel wordt uitgevoerd, als er verder geen contra-indicaties zijn.'

'Mijn vader is erg aangedaan', zegt Julia Mulder. 'Hij begrijpt niet dat de situatie is zoals hij nu is. Er is zo'n grote vraag naar nieren en dan worden twee gezonde nieren zonder duidelijke redenen afgewezen. Hier staan mensenlevens op het spel.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.