Mus en spreeuw haken af, reiger en buizerd rukken op

Intensiever gebruik van landbouwgrond, minder groen in de steden en versplintering van hun natuurlijke leefgebied eisen een hoge tol.

Een mus. Foto anp

De vogelstand in Europa is de afgelopen dertig jaar sterk afgenomen. Vooral het aantal algemeen bekende vogels als de huismus is enorm gedaald. Daarentegen gaat het juist goed met sommige soorten die minder vaak voorkomen, blijkt uit onderzoek van de Universiteit van Exeter.

Volgens de studie, gepubliceerd in Ecology Letters, is het aantal Europese vogels tussen 1980 (2,1 miljard) en 2009 (1,7 miljard) afgenomen met 421 miljoen. Zo'n 90 procent van die afname komt voor rekening van 36 soorten die het meest voorkomen. Behalve de huismus gaat het onder meer om de spreeuw, de veldleeuwerik en de patrijs. Veel van die soorten komen voor in het boerenland en hebben te lijden van het steeds intensievere gebruik van landbouwgrond. Dat er minder groen is in de steden speelt ook een rol.

'De resultaten zijn zeer verontrustend', zegt ornitholoog Ruud Foppen, onderzoeker bij Sovon Vogelonderzoek Nederland. 'Dit betekent dat er op een grote oppervlakte iets aan de hand is.' Volgens Foppen komen de bevindingen op Europees niveau overeen met de trend die in Nederland bij tellingen wordt waargenomen: heel algemene soorten doen het slechter dan schaars voorkomende soorten.

Een spreeuw. Foto anp

Winnaars

Algemeen voorkomende soorten spelen een belangrijke rol in het ecosysteem, zegt Foppen. Ze verspreiden zaden, voeden zich met insecten en zijn op hun beurt voedsel voor roofvogels. 'Ze zijn bovendien een thermometer voor de kwaliteit van het milieu.'

Er zijn ook winnaars. Het zijn relatief schaarse soorten als de wulp, de blauwe reiger en de buizerd. Maar ook wat algemeen voorkomende soorten als de koolmees, het roodborstje en de pimpelmees. Zeldzame soorten profiteren van milieubeschermende maatregelen die in Europa zijn genomen. Zo genieten de ooievaar en de bruine kiekendief in de EU een hoge mate van bescherming. Hun aantallen zijn dan ook fors toegenomen.

Foppen: 'Met name de grotere vogels doen het goed. Gerichte maatregelen voor relatief weinig voorkomende soorten hebben succes. Zeer zeldzame vogels kunnen we gericht helpen - uiteindelijk zelfs in gevangenschap fokken en uitzetten. Maar het is moeilijker om op grote schaal, bijvoorbeeld in de landbouw, maatregelen te nemen voor veel voorkomende vogels.'

Het onderzoek is gebaseerd op tellingen van vrijwilligers die in 25 Europese landen cijfers hebben geleverd. Ze hebben de populaties van 144 soorten in kaart gebracht. De onderzoekers pleiten voor het uitbreiden van groene zones in steden en maatregelen in het kader van agrarisch natuurbeheer, en voor het reserveren van meer stukken landbouwgrond voor vogels.

Een buizerd. Foto Jésus Arranz
Een wulp. Foto KINA