Muis met Tourette heeft vooral 'schoonmaaktic'

Muizen met het syndroom van Gilles de la Tourette: onwillekeurig roept het het beeld op van een muisje dat ongecontroleerd luid vloekend door zijn kooitje loopt.

Beeld thinkstock

Maar de tics van de proefmuizen die onderzoekers van de Amerikaanse Yale-universiteit deze week presenteerden, uiten zich anders. De knaagdieren 'beginnen herhaaldelijk aan het schoonmaken van hun gezicht en snorharen', zonder het af te maken.

Christopher Pittenger en collega's hopen dat de muisjes licht werpen op wat Tourette precies is, schrijven ze deze week in het vakblad PNAS. Het is een van de eerste keren dat wetenschappers erin slagen de ongecontroleerde tics die zo kenmerkend zijn voor het syndroom na te bootsen in proefdieren.

Opwekken van tics

De Amerikanen wekten de tics op door doelgericht een speciaal type hersencel te vernietigen in een hersenkern diep in het brein van de muizen. De menselijke variant van die hersenkern (de 'putamen') is betrokken bij het coördineren van bewegingen. De muizen kregen door de beschadiging 'schoonmaaktics', maar alleen bij stress of onder invloed van amfetaminen. Ook kregen sommige muizen een snuffeltic.

Een interessant experiment, vindt neurochirurg Yasin Temel, die aan het Maastricht UMC Tourette-patiënten behandelt met 'diepe hersenstimulatie', via in het brein geïmplanteerde elektroden. 'Maar het grote probleem is: is dit nu ook een model voor het syndroom van Gilles de la Tourette? Ze hebben vooral een van de symptomen nagebootst. En hoe relevant dat is, is moeilijk te voorspellen.'

Tasten in het duister

Pittenger is het daarmee eens. 'Dit specifieke hersendefect komt misschien voor bij sommige, maar niet alle gevallen van Tourette', licht hij desgevraagd toe. 'We weten dat er waarschijnlijk vele oorzaken zijn.' Over de oorzaak van Tourette tasten wetenschappers nog grotendeels in het duister. Vorig jaar slaagde Pittenger er ook al in Tourette-achtige tics op te wekken bij proefdieren, door bij muizen een gen uit te schakelen waardoor ze niet langer de neurotransmitter histamine aanmaakten.

Maar het nieuwe experiment geeft iets andere symptomen, aldus Pittenger. 'Het interessante is dat het maar één symptoom modelleert, terwijl het histamine-muizenmodel ook abnormaliteiten gaf in de voortbeweging. Bij de nieuwe muizen is die helemaal normaal.'

Schakelingen van een computer

Pittenger vergelijkt het met het doormeten van de schakelingen van een computer: circuit voor circuit, totdat je begrijpt wat er precies mis is. 'De hoop is dat we door meer en meer te ontrafelen, uiteindelijk kunnen doordringen tot de kern van de aandoening.'

Naar schatting een op de honderd mensen heeft verschijnselen van Tourette: doorgaans niet zozeer de luidruchtige 'geluidstics' waarom de ziekte bekendstaat, maar vaker extreem knipperen met de ogen, ongecontroleerd keelschrapen of kuchen. Opvallend is dat de tics bij acht op de tien patiënten afnemen tijdens de puberteit, en vaak zelfs helemaal verdwijnen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.