Peiling Klimaatakkoord

Mooi Klimaatakkoord, zegt de wetenschap (maar of het helpt is een tweede)

Vraag het de wetenschap, en het antwoord is vrijwel eensluidend: prachtig hoor, zo’n klimaatakkoord, maar of het een deuk in het opwarmende pakje boter slaat is zeer de vraag. De wereldwijde uitstoot van broeikasgassen stijgt voorlopig immers gewoon verder. En dat de grens van anderhalve graad opwarming waarop politici mikken nog wordt gehaald, is eigenlijk uitgesloten.

De kolencentrale van RWE op het randje van de Waddenzee. Beeld Corné Sparidaens

‘Wat inmiddels als een paal boven water staat, is dat zelfs als iedereen zich aan alle klimaatafspraken van Parijs houdt, het nog niet genoeg is om de opwarming van de aarde te beperken tot 2 graden. Voorlopig liggen we op koers voor 3’, zegt hoogleraar aardwetenschap Roderik van de Wal (Universiteit Utrecht). ‘We kunnen het IPCC-rapport niet ook nog eens komen voorlezen in de Tweede Kamer’, zegt zijn collega, ijskaponderzoeker Michiel van den Broeke. ‘Het is ook een keertje mooi geweest.’

Natuurlijk, het is ‘lovenswaardig’ (dixit klimaatadviseur Leo Meyer) en ‘een bijzondere prestatie’ (hoog­leraar energievraagstukken Wim Turkenburg) dat er een klimaatakkoord ís. En dat Nederland zich heeft voorgenomen de uitstoot van broeikasgassen met 49 procent terug te dringen in 2030. ‘Als je als ­relatief rijk land dat ook nog eens laag aan de kust ligt je verantwoordelijkheid niet neemt, dan zou dat ook heel raar zijn’, vindt Detlef van Vuuren, behalve hoogleraar aardwetenschap ook seniorwetenschapper bij het Plan­bureau voor de Leefomgeving.

Podcast: heeft het Nederlands klimaatakkoord wel nut?
In Het Volkskrantgeluid praten wetenschapsredacteur Maarten Keulemans en politiek redacteur Yvonne Hofs over de nut en noodzaak van Nederlands klimaatbeleid. ‘Nederland alleen kan het klimaat niet redden, maar dat is geen reden om niets te doen.’

Maar daar houden de loftuitingen zo ongeveer op. Nederland en ambitieuze politieke plannen: de ervaringen uit het verleden beloven niet veel goeds, constateert onder meer atmosfeerwetenschapper en klimaatblogger Bart Verheggen (Amsterdam University College). ‘Nederland stelt altijd hoge doelen en haalt ze vervolgens niet. Dat stemt me niet heel positief.’

En dan wordt de energietransitie ook nog eens ‘een mega-operatie’, zegt Leo Meyer. ‘We zijn gewend aan energie uit één draad of buis. Nu moet er een compleet nieuwe energie-infrastructuur komen die van alle kanten wordt aangestraald, aangeblazen en opgepompt, met overal laadpalen, aardwarmteputten, windmolens en zonneweides, en dat in een land waar iedere vierkante millimeter al is belegd. Iedereen die ooit een oud huis heeft verbouwd, weet dat het in praktijk altijd duurder wordt en uitloopt.’

Beperkingen

Bovendien heeft Nederland zichzelf beperkingen opgelegd. ‘Een taboe op biomassa, een taboe op het ondergronds opslaan van CO2 en een taboe op kernenergie links’, signaleert Meyer. ‘En op rechts de roep dat het vooral niet te duur mag en dat we de industrie moeten ontzien. O ja, we gaan ons niet haasten, maar het moet wel in 2030 geregeld zijn.’

Over dat laatste kan ook Turkenburg zich verbazen. ‘Ik snap de politieke afwegingen wel, maar ik vind dat men nu te veel benadrukt dat het allemaal wel meevalt en we geen haast hebben. Het probleem is juist zeer urgent en het wordt een haast onvoorstelbare exercitie om in tien jaar tijd de CO2-uitstoot te halveren. Dat mag het kabinet best eens wat meer aangeven.’

Als ‘Klimaatakkoord’ verpakt kabinetsvoorstel heeft nog maar twee handtekeningen nodig
Het laatste grote Tweede ­Kamerdebat voor het zomerreces gaat woensdagavond over een Klimaatakkoord dat geen akkoord is, maar een kabinetsvoorstel. Om dit voorstel later door de Eerste Kamer te loodsen, is steun van PvdA en/of GroenLinks nodig.

Intussen gaat de klimaatverandering gewoon door. De aarde is sinds de pre-industriële tijd ongeveer 1 graad opgewarmd. Achter de schermen verwachten wetenschappers dat de volgende prognose van het VN-klimaatpanel IPCC, die volgende zomer wordt verwacht, nog wat somberder zal zijn, omdat de ijskappen harder lijken te smelten dan voorzien, de methaanuitstoot meer stijgt dan verwacht en het klimaat iets heftiger lijkt te reageren op broeikasgassen dan men aannam. ‘Als de Polen nu ook nog eens gaan inzetten op kolen, zijn we nog verder van huis’, schampert Van de Wal, verwijzend naar de weigering van Polen eerder deze week om de Europese klimaatafspraken te ondertekenen.

Lichtpuntje

Sommige wetenschappers missen zaken in het klimaatakkoord. Zoals experimenten met het opzuigen van CO2 uit de lucht (‘negatieve emissies’, in jargon), en de mogelijkheid tot klimaatinvesteringen in het buitenland. ‘De atmosfeer kan het niet schelen waar het CO2 wordt teruggedrongen’, zegt Meyer. ‘Misschien kunnen we in het buitenland wel veel effectievere maatregelen nemen. Uiteindelijk gaat het om het wereldwijde klimaat, niet om wat we precies in Nederland doen.’

Hoogleraar Van den Broeke ziet door alle sores heen in elk geval één lichtpuntje, als het gaat om het afzweren van broeikasgassen: ‘Dat kan natuurlijk ook heel snel gaan. Het verleden toont aan dat sommige veranderingen sneller gaan dan iedereen dacht.’ Zo wezen Britse experts er in een onlangs verschenen studie op dat er misschien ook ‘kantelpunten’ zitten in de energietransitie: als alle buren zonnecellen nemen, kunt u niet achterblijven.

‘We zijn dan wel een klein land’, zegt Van den Broeke, ‘maar als hoogtechnologisch, laaggelegen land zijn we het aan onze stand verplicht het goede voorbeeld te geven en anderen te overtuigen dat het op deze manier moet. Maar dan moeten we wel gewoon beginnen.’

Wetenschap en klimaat

Vergeet het maar, met die anderhalve graad
De kans dat de aarde maximaal 1,5 graad opwarmt – de inzet van het Parijse klimaatakkoord uit 2015 – is klein, schrijft het wereldklimaatpanel in een nieuw tussenrapport. ‘Het wordt heel, heel lastig.’

Alles wat u over klimaatverandering wilt weten (maar niet durft te vragen)
Warmt CO2 het klimaat echt wel op? (en nog drie knellende vragen die klimaatsceptici vaak stellen).

We krijgen vier warme jaren
De warme zomer van vorig jaar jaar was nog maar het begin. Het heeft er alles van weg dat we, inclusief dit jaar, nog eens vier ongewoon warme zomers tegemoet gaan, met liefst vier keer zoveel kans op een extreem heet jaar. 

Zit er een limiet aan het aantal mensen dat je kunt kennen? Wat bewijst de uitslag van een schriftelijke test eigenlijk? In onze Grote Vragen Podcast beantwoorden we ‘vragen waar je nooit over na hebt gedacht maar plotseling dolgraag een antwoord op wilt hebben’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden