Monstersterren verhinderen vorming van planetenstelsels

Zware, hete sterren verhinderen de vorming van planetenstelsels bij lichtere sterren in hun omgeving. Dat blijkt uit nieuwe waarnemingen die zijn verricht met ALMA (Atacama Large Millimeter and submillimeter Array), een netwerk van 66 schotelantennes op 5000 meter hoogte in de Chileense Atacama-woestijn.

Schematische illustratie van 'proplyds' in de Orinonnevel. Beeld NRAO/AUI/NSF; B. Saxton

Planetenstelsel ontstaan uit ronddraaiende schijven van gas en stof rond pasgeboren sterren. Zulke protoplanetaire schijven (protoplanetary disks, of kortweg proplyds) zijn door de Hubble Space Telescope onder andere ontdekt in de Orionnevel, een groot stervormingsgebied op ruim duizend lichtjaar afstand.

Energierijke ultraviolette straling
De Hubble-waarnemingen deden al vermoeden dat sommige van de proplyds last hebben van zware, hete reuzensterren in hun directe omgeving: de energierijke ultraviolette straling van deze zogeheten O-sterren blaast het gas en stof in de naburige schijf in één richting weg, zodat er uiteindelijk misschien onvoldoende materiaal overblijft voor de vorming van planeten.

Met ALMA is nu bevestigd dat dat inderdaad het geval is. Op de lange golflengten waarop ALMA waarneemt, kunnen sterrenkundigen vrij nauwkeurig meten hoe veel stof ze bevatten. ALMA heeft een paar honderd extra proplyds in de Orionnevel ontdekt, en uit de massabepalingen blijkt dat de schijven die zich dicht bij een O-ster bevinden, veel minder materie bevatten dan de schijven op grotere afstanden.

In Astrophysical Journal rapporteert het onderzoeksteam dat de hoeveelheid massa op afstanden van minder dan 0,1 lichtjaar (ca. één biljoen kilometer) kleiner is dan een halve Jupitermassa. Proplyds op grotere afstanden bevatten soms wel tachtig Jupitermassa's aan materie.

www.allesoversterrenkunde.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.