Moet je wennen aan eten dat je nooit hebt gegeten?

Beter/Eten

Over de invloed van voeding op onze gezondheid. Deze week: Moet je wennen aan eten dat je nooit hebt gegeten?

Beeld Eline van Strien

U kent vast wel zo iemand die de neus ophaalt bij zaken die nooit eerder op het bord lagen. Type 'wat de boer niet kent...'. Soms is diegene 4, soms wat ouder. Ongezellig, of juist lekker overzichtelijk, net hoe je het bekijkt. De vraag is echter of de kieskeurigheid van de eter wellicht ook een biologische oorsprong kent.

Is de mens wel een echte omnivoor, of moeten we wennen aan eten dat we niet eerder aten?

Afgezien van eventuele ziektes of allergieën is de mens een omnivoor. Met een uitzondering voor melk, waarover later meer. Toch moeten we aan veel smaken en structuren wennen.

Kinderen worden geboren met smaakvoorkeuren. Zoet vinden ze lekker, bitter en zuur meestal niet. Geef een baby maar eens een hapje witlof of een schijf citroen. Zelfs rattenbaby's spugen bitter voedsel uit, ontdekten wetenschappers.

Deze voorkeuren hebben een evolutionaire achtergrond. De smaken bitter en zuur waarschuwen in de natuur vaak voor mogelijk giftige stoffen, terwijl zoet juist duidt op voedzame suikers (fruit!). Zelfs onze voorliefde voor zout blijkt deels aangeboren (en verder met veel gewenning aangewakkerd): zout is van belang voor de vochtbalans in het lichaam.

Een Amerikaanse studie uit 2005 (in het vakblad Pedriatics) laat zien dat de bittere smaakreceptoren bij sommige kinderen extra sterk staan afgesteld. De afkeer van bepaalde groentes die zij aan de dag leggen is dus een genetische kwestie ('sorry mama, ik wil wel broccoli eten, maar het kán gewoon niet'). Niet onoverkomelijk overigens, schrijven de onderzoekers, maar wel meer werk voor hun voeders.

Tal van studies laten zien dat ouders er goed aan doen om kinderen voor de precaire leeftijdsgrens van 2 jaar (dan treedt de 'neofobie', angst voor het nieuwe, het heftigst op) zoveel mogelijk smaken te laten proeven. En dan graag in de vorm van 'herhaalde blootstelling'. Waarbij de getallen variëren van minimaal vijf tot wel honderd keer. Er zijn zelfs eetonderzoekers die stellen dat kijken naar groente (of elk ander type voedsel dat u aan uw baby wilt opdringen) een positief effect van gewenning kan veroorzaken.

Met pittig en sterk gekruid eten lijkt het ook een kwestie van gewenning of 'desensibiliseren' (jezelf minder gevoelig maken) te zijn. Het ene lichaam kan capsaïcine, het stofje dat peper pijnlijk heet maakt, namelijk niet beter verwerken dan het andere. Iedere baby of beginneling ervaart pittigheid als onaangenaam. Maar de gemiddelde Mexicaan of Indiër krijgt van jongs af vaak meer tijd om te oefenen dan een willekeurige Nederlander.

Niet tegen pittig eten kunnen, is zodoende een kwestie van gebrekkige training, als we de Amerikaanse gastro-psycholoog Paul Rozin, van de University of Pennsylvania, moeten geloven. Hij toonde al in de jaren tachtig aan dat zelfs chimpansees pepertjes kunnen leren waarderen. Al had een enkeling wel 100 proefsessies nodig.

Er bestaat eigenlijk maar een voedingssoort die we niet allemaal even goed kunnen verteren en dat zijn melk en melkproducten. Oud-voedingshoogleraar Martijn Katan noemde de vertering van lactose of melksuiker ooit 'een goed voorbeeld van evolutie in actie'. Hij verwees naar een historische voedingsstudie uit 2009 uitgevoerd door een team van internationale wetenschappers (verschenen in PLOS) waarin de wereldspreiding onder volkeren van lactose-verterende enzymen (lactase geheten) wordt besproken.

Kort gezegd komt het er op neer dat zij die melkproducerend vee hielden de juiste enzymen ontwikkelden en diegenen zonder koeien, buffels of geiten niet. De onderzoekers laten zien dat vrijwel niemand zo'n tien- tot achtduizend jaar geleden melksuiker kon verteren en tegenwoordig vrijwel iedereen. De gewenning trad van generatie op generatie (in de vorm van aangepaste genen) op.

Vooral in Europa en bepaalde delen van Afrika is de meerderheid van de mensen genetisch 'gezegend' met een levenslange lactose-tolerantie.

Elders in de wereld kan het vermogen tot lactosevertering verdwijnen, als er nooit wordt getraind (lees: melk wordt gedronken). Voor deze ontwende volwassenen betekent melk drinken vaak buikpijn en diarree.

Heeft u ook een vraag voor deze rubriek? Mail naar voeding@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.