‘Missing link’ radiopulsars ontdekt

Een internationaal team van sterrenkundigen heeft een belangrijke ontbrekende schakel ontdekt in de evolutie van de snelst roterende sterren in het heelal: milliseconde-radiopulsars.

Pulsars zijn de kleine, compacte en snel rondtollende overblijfselen van geëxplodeerde sterren. Ze zenden met grote regelmaat korte pulsjes van radiostraling uit.

Normaal gesproken neemt hun draaisnelheid in de loop van enkele miljoenen jaren af. Sommige pulsars worden echter op de een of andere manier juist ‘opgevoerd’ tot snelheden van honderden omwentelingen per seconde – sneller dan een staafmixer.

Algemeen wordt aangenomen dat die millisecondepulsars ontstaan doordat er gas van een begeleidende ster op terecht komt, waardoor ze als een priktol worden opgezweept. Dat gas wordt daarbij enorm heet en zendt röntgenstraling uit.

Er zijn veel van zulke röntgendubbelsterren ontdekt, en in sommige gevallen blijken die inderdaad een snel ronddraaiend sterretje te bevatten. Maar of dat later zichtbaar zal worden als milliseconde-radiopulsar was nooit met zekerheid bekend.

De millisecondepulsar J1023+0038, op vierduizend lichtjaar afstand in het sterrenbeeld Sextant, vormt nu de langgezochte ‘missing link’. Enkele jaren geleden vertoonde hij nog alle kenmerken van een röntgendubbelster, maar nu is hij zichtbaar als een radiopulsar die maar liefst 592 keer per seconde om zijn as draait.

De waarnemingen aan de ‘missing link pulsar’ zijn onder andere verricht met de Westerbork-radiotelescoop in Drenthe en worden vandaag gepubliceerd op Science Express.

Artistieke weergave van J1023+0038: gas van een gewone ster (rechts) komt via een hete, ronddraaiende schijf op de pulsar (links) terecht, die daardoor steeds sneller gaat roteren. (Beeld Anne M. Archibald/McGill University) Beeld
Artistieke weergave van J1023+0038: gas van een gewone ster (rechts) komt via een hete, ronddraaiende schijf op de pulsar (links) terecht, die daardoor steeds sneller gaat roteren. (Beeld Anne M. Archibald/McGill University)
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden