ColumnJasper van Kuijk

Misschien moeten kinderen gewoon weer dingen leren. Alleen is dat tegen de trend van ‘leren leren’ in

Denkfouten in het hedendaags ontwerp gefileerd door innovatie-expert (en cabaretier) Jasper van Kuijk. Deze week: leren leren.

De prestaties van Nederlandse scholieren blijven dalen. In het meest recente rapport met de in Nederland beruchte internationale Pisa-scores zie je sinds 2006 gestaag dalende lijnen in alle drie de getoetste domeinen (taal, wiskunde, wetenschap). Dan zou je je af kunnen vragen of het misschien iets minder moet met dat ‘leren leren’-mantra dat de laatste decennia zo dominant is geworden in het Nederlandse onderwijs, zoals Volkskrantredacteur Hans Wansink deed. Misschien moeten kinderen gewoon weer dingen leren.

Alleen is dat tegen de trend in. Want in onderwijsland is het uitgangspunt dat kennis niet moet worden overgedragen, maar dat leerlingen deze zelf moeten ‘construeren’ en dat een docent daarbij begeleidt of coacht. Zo werd ik zelf tijdens de cursus voor mijn universitaire onderwijskwalificatie wel bijgespijkerd in activerende lesvormen en in begeleiden, maar was er geen onderdeel over goed college geven.

Waar komt dat ‘leren leren’-idee eigenlijk vandaan? Niet uit onderzoek. Zoals de door Wansink aangehaalde commissie-Dijsselbloem in 2008 al concludeerde: drie grote onderwijsvernieuwingen van de afgelopen decennia – de tweede fase, het studiehuis en het vmbo – zijn ingevoerd zonder dat wetenschappelijk was bewezen dat die tot betere resultaten zouden leiden.

En onlangs zetten vier onderwijswetenschappers op Scienceguide, een website voor hoger onderwijs, uiteen dat ‘beginners’ – wat de meeste leerlingen en studenten zijn – vooral gebaat zijn bij goede uitleg, begeleid oefenen en daar feedback op krijgen. En dus níét bij onderwijsvormen als vraaggestuurd of probleemgestuurd leren, met minimale begeleiding van een docent. De auteurs halen ook het Pisa-rapport uit 2016 aan, waarin staat dat er geen aanwijzingen zijn gevonden dat ontdekkend onderwijs leidt tot betere resultaten.

Als de dominantie van deze onderwijsmodellen niet is gebaseerd op evidentie, waar dan wel op? Wellicht op de behoeften en voorkeuren van degenen die het onderwijs inrichten.

Die vrijere onderwijsvormen zijn namelijk wél geschikt voor experts, die een groot deel van de bestaande kennis reeds tot zich hebben genomen en vooral nog nieuwe kennis opdoen door deze zelf te verzamelen en te ‘construeren’. En dan zien we ineens het profiel van degenen die ons onderwijs vormgeven. Dat zijn geen beginners. Die weten al heel veel van didactiek, pedagogiek en de onderwijspraktijk. Zij hebben de grenzen van hun vakgebied bereikt. Ze zijn experts.

Beeld Volkskrant Infographics

Onderwijsexperts ontwerpen het onderwijs dat ze zelf graag zouden krijgen, in plaats van wat past bij de overgrote meerderheid van de leerlingen en studenten. Misschien is het een idee om onderwijskundigen een vakje te geven over gebruiksgericht ontwerpen. Daarin is een van de belangrijkste uitgangspunten: geen ego-design. Ontwerp niet voor jezelf, maar voor de eindgebruiker.

En dan beginnen we de cursus met gewoon dingen leren, want ze zijn tenslotte beginners op dit vlak. Maar als ze wat verder zijn, zal zeker ook de coachende vraag langskomen: ‘Hoe vind je zelf dat het gaat?’

Jasper van Kuijk op Twitter: @jaspervankuijk

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden