Misdadigers in spe zijn op jonge leeftijd te herkennen

De harde kern van de volwassen delinquenten bestaat uit mannen die voor hun tiende jaar al agressief gedrag vertoonden. Dit blijkt uit een Nederlands onderzoek waarbij tweeduizend kinderen vanaf hun kleutertijd vijftien jaar lang zijn gevolgd....

Het onderzoek, uitgevoerd van 1983 tot 1998, is uniek omdat niet eerder zo'n grote groep kinderen vanaf de kleutertijd tot in de volwassenheid met gestandaardiseerde meetmethodes is gevolgd.

'De theorie van Freud liet zien dat de oorsprong van neurotische stoornissen gevonden moest worden in de vroege kindertijd', aldus onderzoeker F. Verhulst, hoogleraar kinderpsychiatrie aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam. 'Maar er is in de wereld weinig feitenmateriaal dat deze theorie ondersteunt. Voor de voortgang van het denken in de psychiatrie zijn de feiten die wij gevonden hebben van internationaal belang.'

Verhulst maakte de resultaten van het onderzoek bekend op het congres van de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie, dat de afgelopen drie dagen in Maastricht werd gehouden. De uitkomsten van Verhulst en zijn team steunen de theorie van de Engelse en Amerikaanse onderzoekers T. Moffit en R. Loeber, die sinds een kleine tien jaar in de belangstellingstaan.

In de puberteit gaat een grote groep jongens zich te buiten aan vandalisme, winkeldiefstallen, rijden onder invloed en ander crimineel gedrag. Bij de meesten houdt dat op als ze begin twintig zijn.

Verhulst: 'Degenen die na de puberteit doorgaan, blijken nou net de jongens te zijn die als 6-, 7-jarigen ook al problemen hadden door agressief en antisociaal gedrag.' De kans dat een jongetje met dergelijk gedrag later een strafbaar feit pleegt, is vier maal zo groot als bij andere jongens.

Dat rechtvaardigt volgens de onderzoekers een pleidooi om deze jongens al op jonge leeftijd te behandelen. Maar kan dat zonder een kind al op de basisschool te stigmatiseren als een misdadiger in spe?

Verhulst: 'Een röntgenapparaat waarin je alle 5-jarigen tegen het licht houdt om definitief vast te stellen wie crimineel wordt, bestaat niet. Wat we wel hebben is een preventieprogramma, waarmee op een onopvallende manier kan worden gewerkt. Het gaat om een spel om agressie te beteugelen. Dat wordt nu al dagelijks gebruikt door de leerkrachten van vijftien basisscholen in Rotterdam en Amsterdam.'

Leerkrachten zijn enthousiast over het preventieprogramma. Klassen zijn beter in de hand te houden. Maar er is volgens de onderzoekers een kleine groep die, ondanks het programma, hardnekkig agressief en antisociaal gedrag blijft vertonen. Dat zijn degenen die waarschijnlijk het meeste risico lopen om later strafbare feiten te plegen, aldus de onderzoekers. 'Daar willen we iets aan gaan doen.'

Uit het onderzoek van Verhulst en zijn team blijkt een opvallend verschil tussen jongens en meisjes bij het ontwikkelen van psychiatrische stoornissen. Depressie heeft bij mannen veel vaker aantoonbare voorlopers in de kindertijd dan bij vrouwen.

Bij meisjes beginnen de verschijnselen van een depressieve stoornis vaak in de puberteit, met 13, 14 jaar.

'Mogelijk is de biologische rol bij het ontwikkelen van depressie bij meisjes anders dan bij jongens', zegt Verhulst. 'Tot nu toe zijn de criteria voor het stellen van een psychiatrische diagnose voor mannen en vrouwen gelijk. Ik vraag me af of daar geen verandering in moet komen.'

Een van de onderzoekers, de arts M. Hofstra, zal in het najaar promoveren op een proefschrift over de voorspelbaarheid van psychiatrische problemen vanuit de kindertijd naar de volwassenheid.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden