Column Casper Albers

Minister Van Engelshoven verspilt schaars onderwijsbudget aan nutteloze statistieken over studenttevredenheid

Zijn populaire docenten ook de beste leraren? Nee, weet iedereen die terugdenkt aan zijn eigen opleiding. Toch is dit hoe de Nationale Studentenenquête (NSE), een van de belangrijkste meetinstrumenten van het onderwijs in opdracht van het ministerie, werkt. Het ministerie wil nu deelname gaan verplichten.

Deze week begint aan de universiteiten en hogescholen het nieuwe jaar. In tal van plaatsen proberen duizenden docenten zo goed mogelijk onderwijs te geven aan zo’n 750 duizend studenten. Begrijpelijkerwijs wil de regering graag zicht hebben op de kwaliteit van dat onderwijs.

Jaarlijks vraagt de NSE alle studenten wat ze van hun opleiding vinden. Dankzij deze enquête weten we dat in 2018 de gemiddelde universitaire opleiding een 4,05 scoorde (op een schaal van 1 tot 5). Het jaar daarvoor was het nog een 4,08. Als u denkt: ‘Geen idee wat ik met die cijfers moet, maar ik ben dan ook geen statisticus’, dan kan ik u geruststellen: ik kan er ook niks mee.

Je kunt met de NSE ook opleidingen vergelijken. Zo doen de bacheloropleidingen psychologie in Tilburg en Amsterdam (4,2) het net iets beter dan die in Leiden en Groningen (4,0). Het is volstrekt onduidelijk wat dit verschil zegt. Is 0,2 veel? Is een 4,0 niet ook gewoon goed? Daarnaast: wat meet die NSE eigenlijk?

Een veelgemaakte denkfout – tot aan het ministerie toe – is dat de NSE iets zegt over de kwaliteit van de opleidingen. Echter, de NSE meet studenttevredenheid. Onderzoek na onderzoek laat zien dat onderwijskwaliteit en studenttevredenheid compleet niet samenhangen. Sterker nog: een studie heeft laten zien dat juist de meest tevreden studenten slechter scoorden bij vervolgvakken. Omdat enquêtes positiever worden ingevuld als de zon schijnt, zegt de NSE meer over het weer dan over welke opleiding goed is.

Die NSE meet van alles maar geen onderwijskwaliteit. Slechts een op de drie studenten vult de enquête in. De mening van de tweederde meerderheid wordt dus genegeerd. Het is vanzelfsprekend dat je op die manier geen representatieve resultaten krijgt. Doorgaans zijn het juist de uitgesproken (negatieve) personen, en niet de neutrale middenmoot, die de moeite nemen om enquêtes in te vullen. De hele NSE is dus methodologisch drijfzand.

Dit jaar heeft de Vereniging Hogescholen besloten om vanwege ‘ernstige tekortkomingen m.b.t. de kwaliteit en de betrouwbaarheid van de data’ niet mee te doen aan de NSE. De Vereniging van Universiteiten legt de lat voor de wetenschappelijke kwaliteit beduidend lager dan de hogescholen en wil nog wel doorgaan. Onderwijsminister Van Engelshoven wil instituten nu verplichten om mee te doen aan de NSE. Op wetenschapssite ScienceGuide stelt onderwijsjurist Peter Kwikkers dat het een noviteit is om deelname aan een particuliere enquête te verplichten.

De minister had er beter aan gedaan een beter meetinstrument te laten ontwikkelen. In plaats daarvan kiest ze ervoor op de methodologie-afdelingen van universiteiten te bezuinigen en ons te dwingen een slecht instrument te gebruiken. Het schaarse budget voor hoger onderwijs wordt zo verspild aan nutteloze statistieken. De minister boft maar dat studenten geen tevredenheidsenquête over het onderwijsbeleid van Rutte III hoeven in te vullen, want zelfs de meest zonnige dag zou die evaluatie niet kunnen redden.

Casper Albers is hoogleraar statistiek aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden