Column Martin van den Berg

Minder spuiten rond bollenvelden: laat de industrie en overheid eerst aantonen dat er géén risico is

Een bezorgde moeder vraagt mij naar het risico om bij een bollenveld te wonen. Ze had net gelezen over nieuw onderzoek over de hoge blootstelling van omwonenden aan bestrijdingsmiddelen. 

Als ik uitleg dat iemand daar misschien ziek van wordt, maar het risico klein is, blijft haar blik twijfelachtig: ja, ja, als het dan maar niet mijn kind is. Risico’s zijn relatief en zeggen helaas niets voor u persoonlijk.

Stel, stofje X veroorzaakt bij 1 op de 100.000 mensen kanker. Wie is dan de pechvogel? De één denkt: ‘mij overkomt dat niet’, terwijl de ander zich juist zorgen maakt. Neem nou roken. Een kwart van de bevolking rookt, waarvan tweederde uiteindelijk vijf tot tien jaar te vroeg en op veelal miserabele wijze dood gaat. De meeste rokers hopen echter dat het hun niet overkomt. Gezondheidsrisico’s en voorzorgsbeginsel zijn moeilijk te snappen voor de individuele mens.

Nog ingewikkelder wordt het als de overheid moet beslissen wat een acceptabel risico is.

Een hypothetisch voorbeeld: stofje X in de benzine veroorzaakt jaarlijks bij 1 op de miljoen Nederlanders kanker. Het verwijderen maakt de benzineprijs vijfmaal duurder. Is dat acceptabel? Vrijwel zeker krijgt het voorzorgsbeginsel geen maatschappelijke steun. U blijft toch liever goedkoop tanken?

Terug naar roken. Daar had het voorzorgsbeginsel al decennia geleden moeten worden toegepast. Dat was wetenschappelijk en maatschappelijk gezien verdedigbaar geweest. Nu gebeurt het niet meer, omdat roken financieel te aantrekkelijk is voor bedrijfsleven en overheid. Economische belangen vaagden het voorzorgsbeginsel weg. 

Maar de burger kiest toch vrijwillig om te blijven roken? Echt niet. Nicotine is net zo verslavend als cocaïne of heroïne. Bij nicotineverslaving kiest de overheid niet voor het voorzorgsbeginsel, maar verdwijnen geïnde accijnzen anoniem in de staatskas.

Onvrijwillige blootstelling aan een schadelijke stof in de voeding of via het milieu ligt veel gevoeliger. Hierbij heeft de overheid een zorgplicht om de volksgezondheid te beschermen en is het voorzorgsbeginsel zelfs wettelijk vastgelegd.

Recent Nederlands onderzoek naar onvrijwillige blootstelling van omwonenden rond de bollenvelden aan bestrijdingsmiddelen is een goed voorbeeld. Risico’s voor kinderen konden niet goed worden onderzocht en blijven onzeker. Wel weten we uit vergelijkbaar buitenlands onderzoek dat bestrijdingsmiddelen de hersenfuncties van kinderen langdurig kunnen beïnvloeden. Dus zou je denken: toepassen dat voorzorgsbeginsel en een grotere spuitvrije zone.

Integendeel, bedrijfsleven en overheid roepen al snel dat er geen risico’s zijn. Een grotere spuitvrije zone rond bollenvelden kost immers veel geld. Eerst maar een meerjarig vervolgonderzoek en politiek weer even rust. Goed voor de bollensector en onderzoekers die voorlopig weer inkomsten hebben. Pech voor omwonenden met jonge kinderen, die in onzekerheid achterblijven.

Was het voorzorgsbeginsel niet precies bedoeld voor dergelijke onduidelijkheden in risico’s? Juist met kinderen zou het voorzorgsbeginsel moeten gelden, want dat is investeren in onze toekomst. Dus wat mij betreft uit voorzorg een grotere spuitvrije zone rond bollenvelden. En laten bestrijdingsmiddelenindustrie en overheid eerst maar aantonen dat er echt geen risico is.

Martin van den Berg is hoogleraar toxicologie aan de Universiteit Utrecht.

Boer en burger in gevecht over bestrijdingsmiddelen: in een groen maar giftig bollen-bollenland

Burgers verzetten zich op meerdere plekken in Nederland tegen het gebruik van bestrijdingsmiddelen. Een clash tussen economische belangen en de volksgezondheid, die volgens omwonenden doorgaans in het voordeel uitvalt van boeren. Maar het RIVM wil nu meer onderzoek naar de risico’s. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden