Minder in de bladen

Nederlanders hebben de laatste jaren minder dan voorheen gepubliceerd in internationale wetenschappelijke tijdschriften. Dalende budgetten zijn mogelijk mede de oorzaak....

DE NEDERLANDSE wetenschap publiceert minder dan een paar jaar geleden. Tot 1995 groeide het aantal artikelen in internationale wetenschappelijke tijdschriften met enkele procenten per jaar. Sindsdien wordt er een daling gemeten, blijkt uit een rapport dat onderzoekers van de universiteit in Leiden hebben opgesteld in opdracht van het ministerie van Onderwijs (OCW).

Verontrustend? Niemand die het weet, omdat de oorzaak van de daling vooralsnog onduidelijk is. Het aantal universitaire onderzoekers neemt geleidelijk af, net als de hoogte van hun budgetten, en vermoedelijk resulteert dat in minder publicaties. Maar mogelijk is de daling deels toe te schrijven aan het groeiende aandeel van de toegepaste research. Dit gaat ten koste van het fundamenteel onderzoek, dat over het algemeen vaker tot publicaties leidt.

Het Centrum voor Wetenschaps- en Technologie-Studies (CWTS) van de Rijksuniversiteit Leiden stelt eens in de twee jaar in opdracht van OCW een onderzoeksverslag samen. In dat rapport, dat in samenwerking met de Universiteit Maastricht wordt gemaakt, staan gegevens over de hoeveelheid geld die in Nederland aan onderzoek wordt besteed en over de resultaten die dat oplevert - onder meer gemeten aan de hand van het aantal publicaties en octrooien. Vorige maand verscheen deze studie naar wetenschaps- en technologie-indicatoren voor de derde keer.

Een veelgebruikt criterium om de effectiviteit van onderzoeksfinanciering te meten, is de citatie-index: het turven van publicaties in internationale tijdschriften. Daarbij wordt ook geteld hoe vaak andere onderzoekers - in binnen- en buitenland - naar die Nederlandse artikelen verwijzen. Dat is een indicatie voor de invloed ervan, het wetenschappelijk belang van het onderzoek.

Uit tellingen van de Leidse groep blijkt dat het aantal publicaties van Nederlandse onderzoekers tussen 1991 en 1995 met 21 procent is gestegen tot bijna dertienduizend op jaarbasis. De productie van de Nederlandse wetenschapper ligt daarmee onder die van Zweedse, Zwitserse, Engelse en Belgische collega's, maar boven die van Noorse, Spaanse en Duitse.

De daling in Duitsland is overigens het gevolg van de hereniging van oost en west. Die heeft een stijging van het aantal inwoners tot gevolg gehad, terwijl de voormalige DDR niet een evenredig aantal onderzoekers toevoegde.

Het aantal Nederlandse publicaties in 1996 lag 0,35 procent lager dan in 1995. 'De stijgende trend lijkt een halt te zijn toegeroepen, mogelijk een trendbreuk', stellen de Leidse onderzoekers, dr. Robert Tijssen en drs. Thed van Leeuwen. Of moet er voorzichtiger met de constateringen worden omgesprongen en is er slechts sprake van een tijdelijke daling? Zolang de oorzaak niet precies bekend is, is dit enigszins spelen met woorden.

De afname van het aantal publicaties komt met name voor rekening van de medische en bèta-wetenschappen. De twee grote hoofddisciplines - chemie en fysica - blijven achter bij het gemiddelde in de Nederlandse natuurwetenschappen. Onderzoekers in die vakken blijven in publicatiedrift bovendien achter bij collega's in West-Europa.

Maar binnen die werkgebieden zijn er uitzonderingen. De chemisch technologen bijvoorbeeld van de Technische Universiteit Eindhoven leveren werk af met een onevenredig grote invloed, net als bijvoorbeeld enkele natuurkundegroepen van de Vrije Universiteit Amsterdam en van de Rijksuniversiteit Groningen.

Uitzonderingen vormen ook aard- en omgevingswetenschappen, waar nog steeds sprake is van een lichte toename van het aantal publicaties. Ook in de sociale wetenschappen is nog steeds sprake van meer artikelen in vooraanstaande tijdschriften.

Uit gegevens van de Vereniging Samenwerkende Nederlandse Universiteiten (VSNU) blijkt dat het aantal onderzoekers tussen 1994 en 1996 is verminderd met 4 procent, grotendeels vanwege bezuinigingen op het universitair onderzoek. Daaraan zal zeker een deel van de daling van het aantal publicaties zijn toe te schrijven, menen de Leidse onderzoekers. Universiteiten nemen per slot van rekening 70 procent van het aantal publicaties voor hun rekening.

Of de afname van het aantal publicaties zorgwekkend is, is nog maar de vraag. 'Ondanks die daling, neemt in veel onderzoeksdisciplines de impact van de artikelen nog steeds toe: in de landbouwwetenschappen, in de medische sector en in de sociale wetenschappen', stellen Tijssen en Van Leeuwen.

'Nederlanders publiceren vaker dan voorheen in meer vooraanstaande bladen, ze profileren zich meer ten opzichte van buitenlandse onderzoekers. Wel lijkt er een eind te zijn gekomen aan de tendens om vaker met collega's in het buitenland samen te werken.'

Broer Scholtens

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden