Mijn patiënt had een vrouw ontmoet die tegen hem zei: drinken is een keuze

Die ene patiënt

Medische experts over de patiënt die hun kijk op het vak veranderde. Deze week: Jim van Os, psychiater (UMC Utrecht).

Foto Tzenko Stoyanov

'Ik heb een jaar in een groot Frans psychiatrisch ziekenhuis gewerkt in de Dordogne met wel 900 bedden. Wij arts-assistenten woonden in huisjes op het terrein. Als je dienst had, werd je gebeld zodra iemand zich meldde voor opname. Op een dag meldde zich een meneer. Laat ik hem Bousson noemen. Ik pakte zijn dossier erbij om het verslag te lezen van de vorige opname, hij was er vaste klant, en daar stond alleen maar: Bousson. Puntje, puntje, puntje. Je hoorde er een diepe zucht doorheen.

'Wat bleek. Hij was verslaafd aan alcohol en wilde niets liever dan stoppen. Als hij toch weer had toegegeven aan zijn drankzucht, zakte hij in een diep zwart gat, liet zich opnemen, bleef een nacht en ging weer weg. Dat patroon hield al een jaar of tien stand.

'Daar zat ik dan. Tegenover een volslagen wanhopige man van een jaar of 40. Hij was een vrijgevochten, hippie-achtig persoon, lange krulletjes. Heel onzeker.

'Dat jaar heb ik hem regelmatig gezien. Meestal dronken. Als hij nuchter was, zag ik een gepijnigd, verslagen persoon. Hij kampte met existentiële angst en onzekerheid en daar was door het ziekenhuis nooit iets mee gedaan. Het enige wat ze hadden gedaan was hem disulfiram voorschrijven. Als je dat middel slikt en tóch drinkt, word je erg ziek. Bousson had geleerd daar doorheen te drinken.

'Op een gegeven moment kwam hij niet meer. Was hij dood? Dat had mij, gezien zijn verslaving, niet verbaasd. Heel toevallig kwam ik hem kort erop tegen, toen een collega mij meenam naar een bijeenkomst van Vie Libre, een soort Franse AA. Daar zat hij. Afgekickt, zónder de GGZ, en actief bij Vie Libre.

'Het bleek dat hij daar een vrouw had ontmoet die tegen hem had gezegd: drinken is een keuze. Je kunt wel wachten tot iemand het voor je oplost, maar dat gaat niet gebeuren. Het is jóúw keuze. Hij had geen relatie met haar, het was een vriendschappelijk contact. Maar iets in haar woorden, waarin waarschijnlijk haar eigen ervaring met verslaving resoneerde, had hem geïnspireerd om de fles te laten staan.

'Hij vertelde mij dat de GGZ een belangrijke rol speelde bij het in stand houden van de verslaving. Hij wilde wel stoppen, want hij zag in dat hij zichzelf naar de kloten dronk - iets waarvoor hij zich diep schaamde. Dat hij telkens naar het ziekenhuis ging was eigenlijk een soort zelfkastijding. Steeds het personeel onder ogen komen, erkennen dat hij weer de fout in was gegaan terwijl hij verging van de schaamte, maakte dat hij zich na zo'n opname nog rotter voelde. Met als gevolg dat hij snel weg vluchtte om weer te drinken. Het was een vicieuze cirkel.

Jim van Os Foto Hollandse Hoogte

'Ik heb veel van hem geleerd. Ten eerste: als je als behandelaar niet gelooft in verandering, gaat het niet gebeuren. Het verhaal van die vrouw heeft mij ook enorm aan het denken gezet. Hij is dus iemand tegengekomen die zich voor hem interesseerde en hem inspireerde de fles te laten staan. Ervaringsdeskundigen zeggen soms dingen die tot enorme gedragsveranderingen kunnen leiden. Waarschijnlijk omdat hun eigen beleving erin doorklinkt. En omdat ze geloven dat het kán. Door te zeggen dat drankmisbruik een keuze was, wierp ze hem op zichzelf terug. Dat werkte. Waar de GGZ tien jaar had gefaald.

'Door Bousson ben ik gaan twijfelen aan het nut van veel opnames. De patiënten verkeren in acute stress. Verpleegkundigen hollen van hot naar her zonder tijd zich in de patiënt te verdiepen. Behandeld wordt er weinig.

'Het jaar daarna ging ik in Engeland werken. Ik hield nog vijf jaar af en toe contact met Bousson. In die tijd is hij abstinent gebleven.'

Meer over