NieuwsWetenschap

Mierenkoningin heeft groter brein dan haar onderdanen

Sommige koningen zouden graag geloven dat ze een groter brein hebben dan hun onderdanen. Bij mieren is het daadwerkelijk zo. Dat blijkt uit onderzoek door Amerikaanse en Spaanse wetenschappers. Zij bekeken de hersenen van de ‘Cephalotes varians’-soort uit het zuiden van de Verenigde Staten en ontdekten dat het brein van deze mieren verschilt per rang in de kolonie.

A. Cephalotes Varians-soldaat naast een werkster B. Cephalotes Varians-soldaten bewaken de ingang van een nestBeeld Alexander Wild

De koloniën van de ‘Cephalotes varians’-mieren hebben een strak sociaal kastenstelsel. Bovenaan staat de koningin, het enige vruchtbare vrouwtje. De koningin heeft dan ook de mogelijkheid een nieuwe kolonie te stichten. Haar onderdanen zijn de werksters en de soldaten. De werksters zijn steriele vrouwtjes die het nest onderhouden. De soldaten hebben platte koppen die ze als schild gebruiken. Zij dienen als ‘levende deuren’ die de ingang van een nest verdedigen.

De opbouw van het brein van de Cephalotes varians verschilt per kaste, ontdekten Amerikaanse en Spaanse wetenschappers, die de mieren ontleedden en de hersenen scanden. Zij publiceerden hun bevindingen donderdag in vakblad Plos OneDe koningin bleek meer breinmassa te hebben dan soldaten en werksters. Daarnaast bleek ook dat het deel van het brein dat visuele prikkels verwerkt, groter is bij de koningin en de soldaten dan bij werksters. 

Lastig te duiden

De functie van verschillende afmetingen in hersendelen weten de wetenschappers nog niet. ‘Je kunt daar tot een bepaalde grens iets over zeggen’, stelt neurobioloog Jitte Groothuis, die niet betrokken is bij dit onderzoek. Van het deel dat visuele prikkels verwerkt weet men bijvoorbeeld wat het doet en waar het zit, waardoor je het kan koppelen aan het gedrag van een beestje. Zo zal een koningin goed zicht nodig hebben om te navigeren tijdens het vliegen en zal daarom haar optische deel van het brein groter zijn. Maar andere delen van het brein zijn meer met elkaar verweven, waardoor het lastig te duiden is welk deel wat precies doet. Groothuis suggereert dat bij soldaten bijvoorbeeld een nieuw onderzoek gedaan kan worden door deze mieren te verblinden. Als zij dan minder goed weten wanneer zij hun nest moeten verdedigen, bevestigt dit dat het optische deel van het brein van belang is voor de taak van deze mier.

Het beeld van het koninginnenbrein is incompleet, omdat de onderzochte vrouwtjes nog maagd waren. Mogelijk verandert de hersenstructuur van een koningin nadat ze heeft gepaard en een kolonie vormt. Dit gebeurt namelijk wel bij andere miersoorten.

Neurologisch onderzoek bij mieren is niet uniek, zegt Groothuis, maar het is wel de eerste keer dat dit is gedaan bij deze soort. De nieuwe kennis over de Cephalotes varians zegt niet noodzakelijk iets over andere mierensoorten, benadrukt hij. Er zijn erg veel verschillende mieren met allemaal verschillende sociale systemen. Nederlandse mieren maken bijvoorbeeld geen onderscheid tussen soldaten of werksters. In tropische gebieden leven weer soorten die veel meer kasten hebben dan alleen koningin, soldaat of werker.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden