NieuwsWetenschap

Mier blijkt in het regenwoud aan duurzame landbouw te doen

Landbouwende mieren in het regenwoud van Fiji planten met opzet hun gewassen in de zon, om zo de opbrengst zo hoog mogelijk te maken. In de schaduw helpen ze planten aan stikstof en geven ze zo de mens een lesje kringlooplandbouw. Dat beschreef een internationaal team van onderzoekers onlangs in het wetenschappelijke tijdschrift PNAS.

De Philidris nagasau-mier leeft samen met de plant Squamellaria in de boomtoppen. Beeld Eli Sarnat / antweb.org

Landbouw bedrijven is zeldzaam in het dierenrijk. Voor zover bekend, is gewassen telen alleen weggelegd voor sociale dieren, zoals mieren, termieten en sommige kevers. Het nieuwe onderzoek werpt licht op hoe efficiënt mieren dit kunnen doen, en dat ze zelfs een soort van circulaire landbouw bedrijven.

De Philidris nagasau-mier leeft samen met de plant Squamellaria in de boomtoppen van het oerwoud. Omdat de plant bovenin de boom niet bij de grond kan om daar zijn voedingsstoffen uit te halen, nemen de mieren de verzorging op zich: ze planten zaadjes in de boomschors, bemesten die met hun eigen uitwerpselen en beschermen ze tegen andere insecten. In ruil daarvoor eten de mieren suikers uit de bloemen van de plant, en krijgen ze leefruimte in het plantenstelsel. Deze miersoort is de enige die bij de bloemen kan.

Als de mieren hun gewas in de zon planten, levert dat meer bloemen en bladeren op – het snoepgoed van het regenwoud, aldus hoogleraar evolutionaire biologie Toby Kiers van de Vrije Universiteit. Andere plantenetende insecten weten het gewas echter ook te vinden. Om het te beschermen verdedigen de mieren hun voedselbron met hand en tand: in de zon vonden de onderzoekers meer patrouillerende mieren dan in de schaduw. Kiers klom daarvoor zelf ook in bomen, al liet ze het meeste klimwerk over aan lokale wetenschappers, die dat sneller konden.

Onderzoeker Toby Kiers klimt in een boom voor haar mierenonderzoek.Beeld Toby Kiers

Toch planten de mieren ook gewassen in de schaduw. Daar is de opbrengst aan bloemen lager, en moeten de hongerige mieren op jacht naar andere voedselbronnen, zoals insecten. Door het eiwitrijke insectendieet bevatten de mierenuitwerpselen meer stikstof – een kostbare bouwsteen voor zo ongeveer alles wat leeft. En daar maakt de plant handig gebruik van om ook in de schaduw te kunnen groeien. In de zon krijgt de plant minder stikstof uit de uitwerpselen, maar blijkbaar precies genoeg, en nog altijd meer dan niet door mieren verbouwde Squamellaria.

De mieren leven in holtes in de plant: die holtes zien eruit als de ruimtes die overblijven als je een stuk textiel in een glas propt, legt Kiers uit. De mier en zijn gewas kunnen dus niet zonder elkaar. Kiers maakt zich dan ook zorgen om klimaatverandering en houtkap, waardoor het bladerdak minder dicht wordt. Kunnen de mier en zijn gewas dan nog wel overleven?

Kiers filmde patrouillerende mieren op hun akkers:

Vooral de efficiënte stikstofkringloop van de mier en zijn gewas vindt Kiers interessant. ‘Het is een mooi voorbeeld van circulaire landbouw’, zegt ze.

Volgens Wijnand Sukkel, landbouwdeskundige bij Wageningen Universiteit, gaat moderne landbouw vaak uit van het idee dat de ecologie buitenspel te zetten is en die onder controle te brengen is met technologie. ‘We kunnen denk ik nog veel leren van allerlei samenwerkingsvormen en interacties die in de natuur voorkomen’, mailt hij in een reactie.

Mierenspecialist Tim Möhlmann vindt de samenwerking tussen de mier en zijn gewas interessant. Hij vraagt zich af of de samenwerking alleen nuttig is vanwege de voedselvoorziening van de kolonie, of misschien ook nog omdat een zonnige plek betere nestomstandigheden oplevert voor het mierennest.

Lees meer over duurzame landbouw 

Duurzaamheid en hoge opbrengst: minister wil circulaire landbouw

Landbouw is een samenspel tussen boer, natuur en maatschappij, en goed voor de biodiversiteit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden