Nieuwsdna-onderzoek

Middeleeuws toilet herbergt schat aan informatie

Middeleeuwse latrines bevatten een schat aan informatie over het wel en wee van onze voorouders. Dit blijkt uit nieuw onderzoek dat deze week verscheen. Het biedt een eerste kijkje in de inwendige gezondheid van de pre-industriële mens.

De Middeleeuwse latrine in Riga, zoals die er nu bijligt.Beeld Uldis Kaljis

Soms zit de wetenschappelijke vooruitgang in een klein hoekje. Een internationaal team van onderzoekers slaagde erin om grote hoeveelheden dna te extraheren uit twee middeleeuwse latrines. Met behulp daarvan zijn zij in staat om een beeld te schetsen van de microbiotische buikinhoud van mensen in de middeleeuwen, die deels uit andere micro-organismen blijkt te bestaan dan tegenwoordig.

Dit is de eerste keer dat wetenschappers op populatieniveau zicht krijgen op het microbioom – het geheel van micro-organismen dat in en op het menselijk lichaam resideert – van onze voorouders. Eerder werd wel onderzoek gedaan naar het microbioom van individuen, door middel van de analyse van losse monsters van menselijke uitwerpselen.

Dit onderzoek kan nieuw licht werpen op hedendaagse gezondheidsproblematiek, meent Piers Mitchell, co-auteur van het onderzoek. ‘De afgelopen tien jaar daalt het besef in dat het microbioom een sleutelrol speelt in de menselijke gezondheid,’ legt hij uit. ‘Wij delen onze ingewanden niet voor niets met allerlei micro-organismen. Als je microbioom niet in balans is dan maakt dat je vatbaarheid voor allergieën, inwendige ontstekingen en obesitas aanzienlijk groter.’

Geïndustrialiseerde wereld

‘Er heerst veel onenigheid over hoe een gezond microbioom eruitziet,’ vertelt de Brit, gespecialiseerd in onderzoek naar de orgaaninhoud van mensen uit het verleden. ‘Een van de beste manieren om erachter te komen hoe ons microbioom er van oorsprong uitzag, is door naar het verleden te kijken, toen ons microbioom nog niet werd beïnvloed door fast food, antibiotica en andere zaken uit onze geïndustrialiseerde wereld.’

Dat wil echter niet zeggen dat dit onderzoek direct een medische toepassing heeft. Verder onderzoek zal moeten uitwijzen in welke opzichten het middeleeuwse microbioom precies verschilt van het hedendaagse en op welke manier dat verschil effect heeft op onze gezondheid.

Mitchell merkt daarbij op dat die industrialisering ook veel positieve effecten op de menselijke gezondheid heeft gehad. ‘Door fatsoenlijke waterzuiveringsinstallaties en sterilisatiemethoden hoeven we ons geen zorgen meer te maken over ziektes als cholera en tyfus. Maar de bijwerking daarvan is dat de samenstelling van ons microbioom veranderd is, wat weer andere problemen met zich meebrengt.’

Kauwgom van 4.500 jaar oud

Voor dit onderzoek werden twee latrines geanalyseerd: een in Jerusalem en een in Riga. De in Jerusalem onderzochte beerput, was verbonden aan de latrines van verschillende huishoudens. De latrine in Riga lag aan een van de hoofdstraten en moet dus door honderden mensen gebruikt zijn, vermoeden Mitchell en zijn team.

Dat het resultaat van het onderzoek veelbelovend is, beaamt ook professor Koen Deforce, archeoloog van het Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen, die niet betrokken was bij het onderzoek. ‘Dit soort studies laat goed zien hoeveel mogelijkheden dna-analyse biedt voor archeologisch onderzoek,’ aldus de Vlaamse archeoloog. 

‘Het doet me denken aan een publicatie van vorig jaar over een stukje mesolithische kauwgom van 4.500 jaar oud dat teruggevonden is in Denemarken. Op basis van dna-onderzoek van de speekselrestanten op de kauwgom konden de onderzoekers allerlei conclusies trekken over het microbioom van de vrouw die erop gekauwd had. Dat soort methodes leek een aantal jaar geleden nog sciencefiction, maar behoort dus inmiddels tot de mogelijkheden.’

Impressie van hoe een middeleeuwse latrine eruit moet hebben gezien omstreeks 1350.Beeld Imageselect
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden