Meteoriet stort neer in Noord-Holland, vondst op aarde is zeldzaam

Een meteoriet verbrijzelde in januari een dakpan in Noord-Holland. De zeldzame vondst wordt maandag bekendgemaakt door wetenschappers van Naturalis.

Leo Kriegsman van Naturalis bestudeert de meteoriet die in januari een dakpan in Broek in Waterland verpulverde. Beeld Arie Kievit / de Volkskrant

Een heldere vuurbol aan de hemel, een harde klap, een kapotte dakpan - binnen een paar seconden was het gebeurd. Op het dak van een schuurtje in een woonwijk in Broek in Waterland, een dorpje ten noordoosten van Amsterdam, sloeg op woensdag 11 januari aan het eind van de middag een flinke meteoriet in. Het is zeldzaam dat zo'n ruimteprojectiel wordt teruggevonden op aarde. Maandag maken wetenschappers van Naturalis Biodiversity Center in Leiden de vondst wereldkundig.

De bewoners (die anoniem willen blijven) waren niet thuis en hebben van de inslag niets gemerkt. Pas de volgende dag vonden ze de rare steen, tien centimeter groot, een halve kilo zwaar, en aan de buitenkant helemaal zwartgeblakerd. Het schuurdak werd snel gerepareerd, maar die steen bleef intrigeren. Uiteindelijk begon de vrouw des huizes te zoeken op internet.

Via-via kwam ze terecht bij Naturalis.

L6-chondriet

'Daar sta je dan opeens met een halve kilo verse L6-chondriet in je handen', zegt meteorietonderzoeker Marco Langbroek. Samen met Naturalis-geoloog Leo Kriegsman bracht hij op 3 februari een bezoek aan de vinders. De donkere buitenlaag van de steen is de zogeheten smeltkorst - die ontstaat door de wrijvingshitte, wanneer de steen met een snelheid van 10 kilometer per seconde de aardse dampkring binnendringt.

De heldere vuurbol die daarbij op zo'n 80 kilometer hoogte ontstond, om 17.09 uur, is door tientallen mensen gezien, en door een automobilist in België vastgelegd met een dashboardcamera. 'De richting waarin de vuurbol bewoog klopt goed met de vindplaats', zegt Langbroek. Geologisch onderzoek in Leiden liet er geen twijfel over bestaan dat het hier om een heuse meteoriet gaat.

'De steen maakte ooit deel uit van een groter hemellichaam in de planetoïdengordel', aldus Kriegsman. Planetoïden zijn overblijfselen uit de ontstaansperiode van het zonnestelsel.

Onderzoek aan meteorieten vertelt je dus uit wat voor materiaal planeten zoals de aarde zijn geboren, zo'n 4,6 miljard jaar geleden. Deze ene meteoriet zal volgens Langbroek geen revolutionaire resultaten opleveren, 'maar hij draagt wel bij aan een betere kalibratie van meetmethoden. En natuurlijk is het statistisch gezien interessant - het is pas de zesde die ooit in Nederland is gevonden.'

Omgeving uitgekamd

Met tientallen vrijwilligers is een gebied van bijna 70 hectare in de omgeving van de vindplaats uitgekamd op andere brokstukken. 'Het is zompige veengrond; we hebben helaas niets gevonden', zegt Langbroek. De Naturalis-onderzoekers hopen 'de Broek in Waterland', zoals de meteoriet nu officieel heet, te kunnen verwerven voor de collectie. Kriegsman wil geen uitspraak doen over de waarde van de ruimtesteen, maar de marktwaarde van dit soort meteorietmateriaal ligt rond een paar euro per gram.

Eens in drie jaar

Naar schatting valt er in Nederland eens in de drie jaar een meteoriet van dit formaat. De meeste worden nooit gevonden, tenzij ze op een huis terechtkomen, zoals in april 1990 in Glanerbrug, bij Enschede. Kriegsman: 'Mensen komen vaak aanzetten met vreemde stenen die ze ergens hebben gevonden. Ik heb nog nooit meegemaakt dat daar een echte meteoriet tussen zat.'


Keukentrap is gevaarlijker

Levert elke 'vallende ster' een meteoriet op?

Elke heldere nacht zijn er wel een paar meteoren ('vallende sterren') te zien. Die ontstaan wanneer kosmische gruisdeeltjes hoog in de aardatmosfeer verdampen en de luchtmoleculen aan het gloeien brengen. Maar de meeste kosmische kiezels overleven de reis door de dampkring niet. Alleen als de binnendringende ruimtekei minstens een paar decimeter groot is, kan er een overblijfsel op de grond terechtkomen. De bijbehorende meteoor is dan enorm helder, een zogeheten vuurbol. Vuurbolwaarnemingen worden verzameld door de Werkgroep Meteoren (www.werkgroepmeteoren.nl).

Waarom worden er maar zo weinig meteorieten gevonden?

Per jaar komen er duizenden meteorieten zwaarder dan een paar honderd gram op de aarde neer. Het aardoppervlak bestaat echter voor tweederde uit water, en grote delen van het land zijn onbewoond. Op ijsvlakten (Antarctica) en in woestijnen (Sahara) vallen meteorieten gemakkelijk op, maar in het oerwoud of in de bergen vind je zo'n steen nooit. Ook na een vuurbolwaarneming lukt het maar zelden: de afgelopen jaren hebben speurtochten op de Veluwe bij Hoenderloo en in Gaasterland niets opgeleverd, hoewel daar vrijwel zeker iets is neergekomen. 'Bebouwing vormt eigenlijk onze beste detector', aldus meteorietonderzoeker Marco Langbroek van Naturalis Biodiversity Center.

Hoe gevaarlijk zijn die kosmische projectielen?

In 1954 werd de 34-jarige Ann Hodges in Sylacauga, Alabama, geraakt en verwond door een ruimtekei. En in 2013 liepen ruim duizend mensen in de Russische stad Tsjeljabinsk verwondingen op door rondvliegend glas, na de dampkring-explosie van een kolossale meteoriet. Soms worden huizen of auto's geraakt, maar betrouwbare verslagen van menselijke slachtoffers zijn er niet. Overigens is de snelheid van een meteoriet sterk afgenomen tegen de tijd dat hij de grond bereikt. Geen reden tot bezorgdheid dus; het keukentrapje is echt veel gevaarlijker.

---
Verbetering: In een eerdere versie van dit bericht stond dat in 1911 een Egyptische straathond overleed door een meteoriet. Wetenschappers die dit verhaal later probeerden te controleren, ontdekten dat het hier waarschijnlijk een onbetrouwbaar ooggetuigenverslag betreft. Meer informatie: http://www.meteoritestudies.com/protected_el_nakh2.htm

Beeld de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.