Column Casper Albers

Meten is weten? Alsof een terrorist netjes zijn douanepapieren invult

- Beeld -

‘Meten is weten’, zegt men vaak. Toch weet je na het meten vaak maar weinig. Je weet heel goed hoeveel je hebt gemeten, maar vaak niet wát je nu eigenlijk hebt gemeten.

Krantenberichten staan vol migratiecijfers, doorgaans met onheilspellende koppen erbij. Bij rechts-georiënteerde media komt de eigen cultuur in het gedrang, aan de linkerkant is het verwijt dat we migranten in gevaarlijke buitenlanden aan hun lot overlaten.

Wie er wel en niet als migrant meetellen in de cijfers wordt er niet bijgezegd. De officiële definitie van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) van een niet-westerse migrant (de term ‘allochtoon’ is drie jaar geleden afgeschaft, de definitie van ‘niet-westerse migrant’ is hetzelfde) is een prachtige opeenstapeling van rariteiten. Ben je in Rotterdam geboren, maar is je vader in het Europese Istanbul geboren? Dan heb je een (tweede generatie) niet-westerse migratie-achtergrond. Ben je in Wladiwostok, Tokyo of Guadelajara geboren? Dan bent u westers. Vanwege historische redenen tellen Indonesiërs als westers. Maar Surinamers zijn dan weer niet-westers. Met zo’n rommelige definitie kun je je afvragen of het wel zinvol is om de migratiecijfers te interpreteren.

Een ander voorbeeld: in september maand maakte Trouw bekend dat 0,9 procent van de Nederlanders flat earther is, oftewel iemand die gelooft dat de aarde plat is. Bijna een op de honderd Nederlanders zou dus flat earther zijn, zo’n 150 duizend mensen. Als u morgen door de Albert Heijn loopt, lopen er dus een paar mensen rond die continu opletten of ze niet per ongeluk over de rand van de aarde vallen. Dat is niet te geloven en dat doe ik dan ook niet.

Dat iemand iets invult in een enquête, hoeft natuurlijk nog niet te betekenen dat hij of zij dat ook daadwerkelijk vindt. Misschien was de vraag wel slecht opgezet: ‘Is de aarde rond of plat?’ Beide opties zijn natuurlijk fout: de aarde is geen perfecte bol. Misschien vond iemand het grappig om – met behoorlijk succes – opzettelijk het verkeerde antwoord te geven. ‘Ik vul hier iets totaal onzinnigs in, kijken of die journalist erin trapt!’ En dat doet zo’n journalist van harte, want ‘Bijna niemand is flat earther’ levert geen clicks op.

Een paar jaar geleden speelde er iets soortgelijks in de VS: 7 procent van de Amerikanen dacht dat chocolademelk uit bruine koeien kwam en dat ‘gewone’ koeienmelk uit zwart-witte koeien kwam. Wat lijkt u waarschijnlijker? Dat een verveelde puber dit echt dacht, of dat hij de vragenlijst niet serieus invulde? Ik zet mijn geld op die tweede optie.

Als je naar de VS vliegt, moet je een vragenlijst invullen. Een van de vragen is of je van plan bent je te mengen in terroristische activiteiten. Ik kan me niet voorstellen dat een terrorist gewetensbezwaren heeft tegen liegen bij die vragenlijst. Het is dus ook niet echt zinvol die vraag te stellen: je meet vooral of iemand per ongeluk het verkeerde vakje aanvinkt.

Meten is nuttig, maar om echt te weten zal je toch ook moeten blijven nadenken. En dat wordt nog weleens vergeten.

Casper Albers is hoogleraar statistiek aan de Rijksuniversiteit Groningen.

De NOS en verkiezingsuitslagen, dat gaat vaak mis.

De geschiedenis van de statistiek zit vol racisten

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden