Nieuws Trilveen

Met kokosmatten stimuleren Utrechtse onderzoekers de vorming van zeldzaam trilveen

Trilveen is een ecologisch walhalla voor diverse plantensoorten, zoals orchideeën, maar erg zeldzaam in Nederland. Onderzoekers van de Universiteit Utrecht bedachten een list om de vorming ervan te stimuleren.

Met kokosmatten vol planten stimuleren Utrechtse onderzoekers de vorming van trilveen, dat een ecologisch paradijs is voor veel soorten. Beeld Jeroen van Zuidam

Als een boer zijn slootjes niet uitbaggert, dan verveent de boel langzaam maar zeker doordat dood plantenmateriaal zich ophoopt op de waterbodem. Trilveen is een delicatere fase in de veenvorming. ‘Op ondiepe open watertjes vormen waterplanten met lange dunne wortels drijvende eilandjes, die langzaam dunne veenmatten vormen en het water koloniseren’, zegt hoogleraar ecologie Merel Soons van de Universiteit Utrecht.

Dat trilveen is een ecologisch walhalla, waarin zich bijvoorbeeld orchideeën kunnen vestigen. ‘De zeldzame vleesetende zonnedauw komt er voor en de zwarte stern kan op dergelijke drijvende eilandjes – of drijftillen – broeden.’ Na tientallen jaren groeit het trilveen vast aan de bodem en ontstaat er laagveen.

Samen met collega’s Jeroen van Zuidam en Casper van Leeuwen maakte Merel Soons zelf gevlochten matten van kokosvezels, om het zeldzame trilveen te redden. Beeld Jeroen van Zuidam

Die tijdelijke fase van drijvende dunne trilveendekens met hun netwerk van lange wortels is in Nederland nog maar op een paar plaatsen te vinden. ‘Bij Westbroek in Utrecht, Botshol en in De Wieden in de kop van Overijssel zien we nog wel trilveen. Soms kun je er voorzichtig op staan en dan golft het veen als een tapijt, zoals bij het Bert Bos-wandelpad in de Westbroekse Zodden’, aldus Soons.

De slechte waterkwaliteit met veel te voedselrijk water wordt gezien als oorzaak. De belangrijke pioniers voor de trilveenvorming, zoals de wateraardbei en het waterdrieblad, kunnen daar niet tegen, dachten ecologen.

Maar er is hoop op verbetering, meldt Soons deze week in een onderzoeksrapportage in Journal of Applied Ecology. Samen met collega’s Jeroen van Zuidam en Casper van Leeuwen maakte Soons zelf gevlochten matten van kokosvezels. Daar brachten de onderzoekers typische waterkoloniserende planten als wateraardbei en waterdrieblad op aan, samen met grote dominante waterplanten als lisdodde en riet. Ze voegden nog een derde plantengroep van ‘profiteurs’ als gele lis en waterweegbree toe. In zeven verschillende samenstellingen in afzonderlijke kweekvijvers in de Loenderveense plassen volgden de onderzoekers de ontwikkelingen gedurende twee jaar met engelengeduld. De proefvijvers verschilden onderling van waterkwaliteit.

‘Tot onze verrassing zagen we ook in de vijvers met voedselrijk water de trilveenvorming op gang komen en doorzetten. De kokosmatten zijn kennelijk een afdoende zetje in de rug om de waterkoloniserende planten aan de gang te krijgen’, zegt Soons. ‘Bovendien helpen de planten uit de verschillende groepen elkaar, zodat het trilveenproces bij een hogere biodiversiteit sneller verloopt. En als er eenmaal een dichte mat van drijvende wortelstokken is ontstaan, vestigen zich weer andere soorten’, concludeert Soons.

Dat de trilveenvorming niet spontaan ontstaat op plaatsen waar de waterkwaliteit is verbeterd door maatregelen van natuurbeschermers als Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten, komt door vraat, denkt Soons. ‘We denken dat vooral ganzen de jonge wortelscheuten wegvreten. Dat bleek uit een andere proef in de Volgermeerpolder bij Broek in Waterland. Een net over de matten hield het beginnende trilveen in tact.’

Mooi dat de kokosmatten in kweekvijvers de trilveenvorming bevordert, reageert Jan Roelofs, emeritus hoogleraar ecologie aan de Radboud Universiteit Nijmegen. ‘Het is nu zaak om dit nieuwe concept op te schalen om te zien of het ook werkt in de praktijk van een natuurgebied van Staatsbosbeheer of Natuurmonumenten.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.