Taalgebruik!

Met het woord 'dystopie' is de hel weer helemaal hip

Jean-Pierre Geelen fileert vermakelijke vaktaal, ergerlijke vaagtaal en andere taalmerkwaardigheden. Deze week: dystopie.

Waar de dominee eeuwenlang succesvol hel en verdoemenis predikte, gelooft de goegemeente nu in de dystopie. Beeld anp

Zweden was even de hel op aarde, door Donald Trump. In zijn feitenvrije wereldbeeld kan alles. De factchecks spraken boekdelen; ook de Volkskrant constateerde snel na Trumps uitlatingen over 'de gebeurtenissen in Zweden' dat er niets aan de hand was daar. Zweden is niet de 'Europese dystopie'.

Toch iets om even bij stil te staan.

Het begrip dystopie was vroeger onbekend, schreef columnist Karin Spaink twee jaar terug in een column in Het Parool. 'De eerste keer dat ik het woord in een manuscript gebruikte, trok mijn uitgever er een vinnige streep door. 'Dat woord bestaat niet, hoor.' Alleen mensen die graag sciencefiction lezen, waren vertrouwd met de term.

De archieven geven Spaink gelijk. Pas sinds een paar jaar struikel je in kranten bijna dagelijks over het woord dystopie. Het 'afschrikwekkend toekomstbeeld' is het tegengestelde van de utopie. In de dystopie heeft de idylle plaatsgemaakt voor de donkerste doem. De mens is een angsthaas.

'Waar de dominee eeuwenlang succesvol hel en verdoemenis predikte, gelooft de goegemeente nu in de dystopie. Dat moet iets zeggen over de tijdgeest.' Deze zin, van AD-columnist Özcan Akyol, tekent de polsslag van nu: 'Als ik het dystopisch denken van de zelfverklaarde rechts-intellectuele goegemeente moet geloven, leven we momenteel in een verschrikkelijk land, waar we allemaal schoothondjes van de Europese Unie zijn geworden en op korte termijn onze liberale verworvenheden moeten inleveren aan besnorde muzelmannen met oneindig veel testosteron.'

'Dystopie' is een heerlijk elitair woord. Geheimtaal onder hele en halve, beetje linksige intellectuelen van de VPRO-, NRC- (en vooruit: Volkskrant)familie, met een vleugje hipsterdom à la De Correspondent. Het oprukken van de dystopie in de taal weerspiegelt de angst. Trump. Populisme. Klimaat. Vluchtelingen. Terrorisme. Privacy. Dat maal Twitter plus Facebook en de ondergang is al bijna een feit.

Het woord is in trek bij zogeheten millennials. Jan Jaap van der Wal trok volle zalen met zijn cabaretvoorstelling Dystopia. Gezellig. En waaraan ergerde Blendle-baas Alexander Klöpping zich in Het Parool (juli 2015): 'De scanauto's van Cition. Die wil ik wel in de fik steken. Ik bedoel de auto's van parkeerbeheer, met op het dak camera's die alles en iedereen filmen en fotograferen. Zo dystopisch!'

De hel is weer hip.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden