AnalyseElektrisch varen

Met elektrisch varen gaat het nog niet zo hard. Waarom is dat?

In Nederland varen naar schatting 350 duizend bootjes rond als recreatiemiddel. Nu meer vaargebieden emissie vrij worden verklaard, zoeken consumenten naar een goede en betaalbare elektrische buitenboordmotor. Die keuze valt tegen.

Beeld Thomas Nondh Jansen

Na enig aandringen van zijn kinderen besloot mijn onderbuurman in Amsterdam dan toch een bootje te kopen. Voor tochtjes over de grachten met picknickmand en limonadeflessen. De keuze viel op een tweedehands stalen roeibootje van pakweg 4 meter, met een motortje erachter. Een elektrisch motortje welteverstaan, want dat is stiller en beter voor het milieu, redeneerde de buurman. Bovendien worden de Amsterdamse grachten vanaf 2025 emissievrij.

‘Al bij het verlaten van de haven viel mij op hoe langzaam ik ging’, zegt hij. Op het IJ naderden twee binnenvaartschepen met kloeke boeggolven. ‘Ik kon die schepen niet vermijden, wat ik ook deed, ik had gewoon geen vermogen!’ Wat volgt was een scène uit een actiefilm: een scheepshoorn, de wilde uitwijkmanoeuvre van een rijnaak, een hoge stalen boeg die net langs schuift en een rondtollend notendopje in het zog van het vrachtschip. ‘Ik ben nog nooit zo bang geweest.’ Met een lege accu arriveerde buurman voor zijn deur, waar hij ter plekke besloot de elektromotor in te ruilen voor een knetterende 4pk van Yamaha. ‘Nog goedkoper ook!’

Jammer van de goede bedoelingen. Bestuurders en boswachters dromen van fluisterbootjes, maar voor de consument valt het aanbod nog tegen. Een ronde langs winkels en importeurs maakt duidelijk dat de markt voor elektrisch varen lichtjaren achterloopt op die van elektrisch rijden. Er bestaan al langer kleine, goedkope motortjes met een simpele accu, maar die zijn meer bedoeld als bijmotor voor sportvissers (stukje trawlen met 1 kilometer per uur). Daarnaast pionieren nieuwe fabrikanten met kekke, krachtiger motoren en dito lithium-ionbatterijen. Die zijn duur en komen nog steeds niet ver.

Grachten

De Duitse firma Torqeedo experimenteert al sinds 2005 met elektrische aandrijving voor vaartuigen en speelt nog steeds een voortrekkersrol. Oprichter Christoph Ballin nam ontslag als baas van tuingereedschapsmaker Gardena, nadat hij een vakantiehuis had gekocht aan het wonderschone Starnbergermeer. Enig probleem: verboden voor verbrandingsmotoren. In de bootschuur besloot hij samen met zijn technisch directeur een oplossing te zoeken. Inmiddels heeft Torqeedo meer dan 100 duizend aandrijvingen verkocht en is hun bedrijf overgenomen door de grote motorfabrikant Deutz.

Ook in de grachten van Amsterdam zie je af en toe een Torqeedo langsvaren. Meestal het populaire instapmodel Travel 1003. Die ziet eruit als een gewone buitenboordmotor, maar dan in een Star Trek-jasje. Waar ooit de motor trilde, zit nu een afneembare accu die je mee naar binnen kunt nemen om op te laden: de 5,3 kilogram zware cassette heeft een stevig handvat. Op de stuurstang vertelt een schermpje hoe hard je vaart en hoeveel energie je nog over hebt. De verplichte dodemansknop (die voorkomt dat de boot doorvaart als de schipper overboord valt) is een kekke magneetsleutel.

Een jonge Torqeedo-schipper: ‘We wilden gewoon met elkaar kunnen praten tijdens het varen. De oude benzinemotor maakte een enorme herrie.’ Hij is tevreden over de overstap, op één uitzondering na: ‘Je maakt je vaak zorgen of je wel thuiskomt.’ Volgens de fabrikant gaat de accu op vol vermogen 35 minuten mee, op half vermogen 3,5 uur. Dat laatste komt neer op wandelsnelheid, tevens de maximale vaarsnelheid in Amsterdam. In de praktijk is de accu vaak eerder op. ‘We wilden vandaag een écht rondje maken, dus nu vaar ik zo traag mogelijk naar huis.’

Een Torqeedo 1003 levert 1.000 watt vermogen, wat vergelijkbaar is met een 3pk-motor. De voordelen zijn evident: geen herrie, geen vervuiling, geen onderhoud en nooit meer moedeloos rukken aan trekkoorden, sleutelen aan verstopte carburateurs of verzopen bougies drogen. De nadelen: beperkt vermogen, beperkt bereik en een hoge prijs. Instapmodel 1003 kost 1.800 euro, een reservebatterij kost nog eens 600 tot 900 euro, een setje zonnepanelen voor onderweg kost 600 euro. De verbeterde versie, de 1103C, is nog stiller en gaat zes uur mee op halve kracht (2.200 euro).

Torqeedo 1003

Deze motoren zijn ontworpen als aandrijving voor een dinghy: zo’n rubberbootje waarmee eigenaren van grote schepen heen en weer varen naar de wal. Of voor kleine zeilboten om de haven mee uit te komen. Voor korte afstandjes dus. Voor een dagje cruisen zijn ze niet gemaakt. Die levert Torqeedo ook, zoals de Cruise 2.0T die ongeveer 5 pk levert (2.000 watt, evenveel als een haardroger) en acht uur meegaat als je langzaam vaart. Prijs: 3.149 euro voor de motor en nog eens 3.000 euro voor de accu. Wie echt wil planeren, steekt tienduizenden euro’s in een inboard e-aandrijving en het accupakket van een BMW i3.

Vanuit Hongkong afficheert ePropulsion zich als innovatief, maar hun elektrische motoren lijken verdacht veel op die van Torqeedo. Sinds 2012 en net iets goedkoper. Hun Spirit 1.0 levert ook 1.000 watt, is even stil als de verbeterde Torqeedo, gaat 75 minuten mee op volle kracht en weegt iets meer. Uit recensies in de vakbladen valt op te maken dat de kwaliteit goed is, of de service bij problemen even gedegen is als die van de Duitsers, moet nog blijken.

ePropulsion spirit 1.0

Andere opties zijn kleinere en goedkopere modellen met merknamen als Minn Kota (VS sinds 1934), Haswing (China) en Talamex (Nederland, private label). Die lijken op een flinke staafmixer die je aansluit op een ouderwetse loodaccu. Voor een paar honderd euro, plus eenzelfde bedrag voor een sterke batterij, ben je klaar. Bedenk wel dat deze motortjes bedoeld zijn om te trawlen of om een visstek discreet 50 meter te verleggen. Een rondvaartboot ontwijken zal nog niet meevallen en wie een paar uur wil varen, sleept meerdere accu’s mee. Haswing experimenteert sinds kort ook met een afneembare lithiumbatterij en een 1.000 watt motor (1.400 euro).

De gemeente Amsterdam ontmoedigt botenbezit door jaarlijks het liggeld flink te verhogen. Het afmeren van een ruime sloep kost inmiddels 1.000 euro per jaar (95 euro per vierkante meter). Wie elektrisch vaart krijgt een korting van 70 procent, bedoeld als prikkel om over te stappen.  Dit jaar plaatst de gemeente ook laadpalen als proef. Het verbod op verbrandingsmotoren is na protest wel aangepast door de gemeente: het geldt voorlopig alleen voor de binnenstad.

Geleidelijke overgang 

‘Natuurlijk zijn wij voorstander van elektrificeren’, zegt Jeroen van den Heuvel van belangenorganisatie Hiswa-Recron. ‘Dat is schoner, stiller en betrouwbaarder.’ Hij schat dat Nederland 20 duizend elektrische vaartuigen telt, op een totaal van 350 duizend. Sommige natuurgebieden zijn deels verboden voor motoren, Amsterdam is de eerste stad die op slot gaat. ‘Wij pleiten voor een geleidelijke overgang. Nu dwingen zij consumenten acuut hoge kosten te maken, terwijl de milieuopbrengst gering is.’ Buitenboordmotoren worden volgens Van den Heuvel relatief weinig gebruikt en zijn de afgelopen jaren schoner geworden.

Beste advies van watersportwinkel De Leeuw (sinds 1888) in het centrum van Amsterdam: blijf zo lang mogelijk doorvaren met je benzinemotor. ‘Mijn klanten mopperen over het stijgende liggeld en stellen allerlei vragen over elektrisch varen’, zegt eigenaar Harold Onel. ‘Dan leg ik uit dat ze al een setje hebben voor 400 euro, dan kun je stapvoets door de gracht tot de accu na een uur leeg is.’ Wie het goed wil regelen, waarschuwt Onel, moet diep in de buidel tasten. Daarom adviseert hij zo lang mogelijk door te varen op brandstof, in de hoop dat het bereik van elektrische buitenboordmotoren komende jaren verbetert. Zelf ziet Onel zijn toekomst na 2025 somber in: ‘Steeds meer botenbezitters haken af en elektrische motoren zijn onderhoudsvrij.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden