SpaceX vloog bij wijze van test al diverse keren met de Crew Dragon en Falcon 9-raket – hier nog zonder bemanning.

NieuwsRuimtevlucht

Met een raket van Elon Musk naar de ruimte: Amerika is er klaar voor

SpaceX vloog bij wijze van test al diverse keren met de Crew Dragon en Falcon 9-raket – hier nog zonder bemanning.Beeld Nasa

Na negen jaar keert Amerika terug in de ruimte. Niet op een ‘gewone’ Nasa-missie, maar – voor het eerst – met een bemande commerciële ruimtevlucht van Elon Musks bedrijf SpaceX.

Waarom deze missie een mijlpaal is voor de ruimtevaart...

Na de uitgestelde lancering van woensdag wegens slecht weer is zaterdagavond een nieuwe kans. Als deze keer alles volgens planning verloopt, duwen de bulderende motoren van een Falcon 9-raket de zogeheten Crew Dragon-module dan met zo’n 27 duizend kilometer per uur in een baan om de aarde. De astronauten aan boord – de Amerikanen Robert Behnken en Douglas Hurley – worden daarmee de eerste mensen die onze planeet verlaten met behulp van voertuigen van een commercieel bedrijf. 

Dat bedrijf, SpaceX, boekt met de lancering een pr-technische dubbelklapper. Niet alleen vliegen ze de eerste bemande ruimtevlucht die niet wordt uitgevoerd door een overheidsorganisatie zoals Nasa (VS) of Roscosmos (Rusland), maar ze vieren ook Amerika’s glorieuze terugkeer naar de ruimte.

Nationale trots

Bij een geslaagde lancering volgt zaterdag een feestje dat stevig leunt op gevoelens van nationale trots. Eindelijk gebeurt dan waar Amerika al negen jaar naar snakt: een lancering van zijn eigen astronauten, vanaf het eigen grondgebied, met door Amerikanen gebouwde voertuigen. De laatste keer was in 2011, met spaceshuttle Atlantis, eveneens met astronaut Hurley aan boord. Dat diezelfde Hurley nu officieel het tijdperk van de bemande commerciële ruimtevaart mag inluiden, is een gebaar waarmee Nasa en SpaceX de cirkel bewust rond maken.

Met de lancering komt een eind aan de pijnlijke periode waarin Amerikaanse astronauten moesten meeliften aan boord van Russische Sojoez-raketten en capsules. Een gevoelige tik voor het land dat in 1969 als eerste (en enige) een mens op de maan zette en daarmee de overwinning in de ruimterace met de Sovjet-Unie claimde. En een kostbare: Nasa moest naar schatting de afgelopen jaren zo’n 3,1 miljard euro overmaken naar Roscosmos voor de ritjes met hun materiaal.

De afhankelijkheid van hun technologie gaf de Russen bovendien politieke en publicitaire munitie. ‘Ik stel voor dat de Verenigde Staten hun astronauten voortaan met een trampoline naar het ISS brengen’, schreef Dmitry Rogozin in 2014 bijvoorbeeld op Twitter. Het hoofd van Roscosmos, destijds nog minister, deed dat naar aanleiding van de sancties die de VS aan het land oplegden na de Russische annexatie van de Krim.

Amerikaanse vlag

Het is dus niet verrassend dat Nasa de aanstaande lancering op sociale media alvast viert onder de hashtag #launchamerica, een slogan die op de website kracht wordt bijgezet met een logo waarin het ISS als een soort technologische adelaar rust op drie uit de Amerikaanse vlag weggewandelde sterren. 

Het logo van de missie – naast de prominente Amerikaanse vlag op de mouw van deze astronaut – laat er weinig twijfel over bestaan dat de lancering van de Crew Dragon vooral ook een Amerikaans feestje is.Beeld Nasa

En alsof dat nog niet voldoende patriottisme is, nemen Hurley en Behnken straks ook nog een Amerikaanse vlag mee op de terugreis. En niet zomaar eentje: het is dezelfde vlag die meeging op de eerste shuttlevlucht in 1981, en die de laatste shuttlebemanning als symbolisch gebaar achterliet op het ISS.

Dat de gebruikte raket en module ditmaal niet van de staat zijn, maar van een bedrijf? Ach, dat past eigenlijk wel bij de nationale ondernemersgeest, zo lijkt de gedachte. Toch is het opmerkelijk dat SpaceX slaagt waar Nasa tot nog toe faalde. 

Bodemloze put

Nadat de organisatie in 2011 haar spaceshuttles aan de grond had gezet, lukte het niet de eigen bemande ruimtevaart weer van de grond te krijgen. De gekozen opvolger, de zogeheten Ares-raket met bemanningscapsule Orion, bleek een bodemloze put waarin niet alleen veel geld verdween, maar bijna ook de toekomst van Amerika’s bemande ruimtevaartprogramma. 

De kosten van de raket alleen vielen al zo’n tweemaal hoger uit dan gepland, en na één enkele testlancering in 2009 werden de plannen met Ares een jaar later alweer van tafel geveegd. Het is een kwaal waaraan meer grote Nasa-projecten lijden. Zo kampt zowel ruimtetelescoop James Webb – de opvolger van de succesvolle Hubble-telescoop, bekend van zijn mooie ruimtefoto’s – als de SLS-raket, die de Amerikanen moet terugbrengen naar de maan, met budgetoverschrijdingen en almaar opschuivende deadlines. 

Twee opties

‘Daaruit blijkt toch dat de overheid vaak log is. Veel regeltjes, veel papierwerk’, zegt de Nederlandse astronaut André Kuipers. ‘De industrie doet dit efficiënter, goedkoper en sneller.’ Zelf overzag hij in 2012 de koppeling van de eerste onbemande SpaceX-capsule aan het ISS. ‘Toen ik het jaar daarvoor in een van hun fabrieken was, zag ik al modules met raampjes erin. Ik wist zeker: hier gaan straks mensen in vliegen.’

De Crew Dragon, boven op de Falcon 9-raket, zoals die zaterdag wordt gelanceerd.Beeld SpaceX

SpaceX is overigens niet het enige bedrijf met ambities voor bemande ruimtevaart. Onder meer vliegtuigbouwer Boeing is met de zogeheten Starliner ook in de race voor bemande vluchten, al kampte hun module tijdens een onbemande test nog met tientallen technische mankementen. Toch verwacht Kuipers dat ook Boeing er wel komt. ‘Ze gaan uiteindelijk echt wel lanceren.’

Er is de Amerikanen dan ook veel aan gelegen meerdere opties te hebben om naar het ISS te vliegen. Toen de Sojoez twee jaar geleden problemen ondervond bij een lancering, lag tijdens het onderzoek naar de oorzaken de totale bemande ruimtevaart stil.

Astronauten Doug Hurley (vooraan) en Bob Behnken trainen aan boord van de Crew Dragon.Beeld SpaceX

Het einddoel is om de vier jaarlijkse vluchten naar het ISS te verdelen over de Sojoez en de nieuwe leveranciers. ‘Per jaar vliegt de Sojoez straks nog twee keer naar boven. De Starliner van Boeing en de Crew Dragon van SpaceX gaan dan allebei één keer’, zegt Kuipers. 

Eind dit jaar en begin volgend jaar staan de eerste twee vervolgvluchten van de Crew Dragon al gepland, met vier in plaats van twee astronauten. Naast Amerikanen vliegen verdeeld over die vluchten ook een Japanner, een Fransman en een Rus mee. Rond 2022 kunnen toeristen naar verwachting zelfs een rondje om de aarde vliegen met het ruimteschip.

SpaceX-ceo Elon Musk (links), astronauten Victor Glover, Doug Hurley, Bob Behnken, Nasa-directeur Jim Bridenstine en astronaut Mike Hopkins staan in de arm die toegang geeft tot de Crew Dragon tijdens een tour van de lanceerlocatie, voorafgaand aan de onbemande ‘Demo-1-missie’ in 2019.Beeld Joel Kowsky / Nasa

Officieel gecertificeerd

Als zaterdag alles lukt, is dat het volgende succes van een bedrijf dat razendsnel aan status wint. Met vallen en opstaan realiseerde SpaceX de afgelopen jaren al zijn doelen: van het ontwikkelen van eigen raketmotoren tot het herbruikbaar maken van een groot deel van de Falcon 9-raket. Waar traditionele raketten maar één keer kunnen worden ingezet, keert een deel van de Falcon 9 na gebruik terug op aarde. Dat hergebruik maakt de raket relatief goedkoop.

De Crew Dragon en de Falcon 9-raket van SpaceX zijn klaar voor hun eerste bemande missie.Beeld SpaceX

Voor SpaceX is de komende missie – codenaam: Demo-2 – bovenal een bewijs van eigen kunnen. Als alles goed gaat, is het bedrijf straks officieel gecertificeerd om astronauten naar het ISS te vervoeren. SpaceX is zelfs in de race om astronauten te vervoeren tussen een nog te bouwen ruimtestation in een baan om de maan en het maanoppervlak, als onderdeel van Nasa’s toekomstige Artemis-programma, de opvolger van de succesvolle Apollo-missies uit de jaren zestig.

En dan? Volgens Kuipers moeten we niet gek opkijken als SpaceX-ceo Elon Musk zijn ultieme droom verwezenlijkt en met zijn ruimteschepen mensen op Mars zet. ‘Dit is een bedrijf vol briljante mensen’, zegt hij. ‘Ze zijn een beetje cowboyachtig, maar ze maken hun ambities steeds waar. Geloof mij maar: Mars gaat ze straks óók lukken.’

…Waarom er ook kritiek klinkt op de plannen van Musk

Wie de ruimtepakken ziet waarin astronauten Robert Behnken en Douglas Hurley straks naar het ISS vliegen, besluipt het gevoel naar een sciencefictionfilm te kijken. Niet vreemd: ze zijn ontworpen door kostuumontwerper Jose Fernandez, bekend van zijn werk voor Hollywoodfilms als Wonder Woman, Wolverine en Captain America: Civil War

Die pakken illustreren dat het showelement bij SpaceX steeds belangrijker is geworden, zegt de Nederlandse astronaut André Kuipers. ‘Het is allemaal een beetje puberaal.’ 

Natuurlijk: ook hij is onder de indruk van de prestaties van het bedrijf, en hij vindt de nieuwe Crew Dragon prachtig. ‘De motoren komen uit de 3D-printer. Aan boord zitten allemaal touchscreens. Je stapt echt een nieuw tijdperk in’, zegt hij. Maar in de grote nadruk op stijl en show schuilt ook de teloorgang van de serieuze ruimtevaart, vreest hij. Symptomatisch vindt hij de eerdere lancering van een Tesla-auto als test voor de nieuwe Falcon Heavy-raket. ‘Schrijf dan een wedstrijd uit waarbij studenten een satelliet kunnen ontwikkelen, in plaats van zo’n nutteloze reclamestunt.’

Bovendien nemen ook de vragen over de morele integriteit van het bedrijf toe. Eind februari verscheen in het Amerikaanse maandblad Esquire een verhaal over de rakettestlocatie van SpaceX in het voorheen rustige Boca Chica in Texas, een gemeenschap vol Amerikaanse pensionado’s, gelegen naast een wildreservaat. ‘In de oorspronkelijke overheidsaanvraag schreef SpaceX dat het slechts een handjevol testen per jaar zou doen en het lokale leven van mens en dier minimaal zou aantasten. Dat was allemaal bullshit’, schrijft auteur Rachel Munroe op Twitter

In haar verhaal beschrijft zij hoe de bewoners sinds de komst van SpaceX te maken krijgen met ernstige geluidsoverlast, felle lampen die het nachtelijk donker verdrijven en rakettesten die hen – door het risico op ongelukken – ’s nachts het huis uitdrijven. Zelfs nu dat door corona veel lastiger is.

En dan is er nog de aanzwellende kritiek op de ceo van het bedrijf, de controversiële miljardair en Tesla-baas Elon Musk. Vorige maand kreeg hij de wind van voren toen hij – boos omdat z’n fabrieken stillagen – stelde dat de Amerikaanse coronamaatregelen ‘fascistisch’ waren. ‘BEVRIJD AMERIKA NU’, schreef hij op Twitter. Half mei voegde hij de daad bij het woord door zijn Tesla-fabriek in het Amerikaanse Alameda County weer te laten draaien, terwijl dat nog niet mocht. ‘Als iemand gearresteerd wordt, laat het mij dan zijn’, was zijn commentaar.

Het zijn voorvallen die het voorzichtig gecultiveerde beeld van SpaceX als inspirerende ruimteonderneming met Musk als unieke visionair doen afbrokkelen, zelfs bij mensen die het bedrijf gunstig gezind zijn. ‘Qua technologische doorbraken zit ik in het cheerleaderkamp van SpaceX, maar dit soort dingen kun je niet negeren’, zegt onafhankelijk ruimtevaartadviseur Erik Laan. 

Toch denkt hij dat het bedrijf de ruimtevaart uiteindelijk meer goed dan kwaad doet. ‘SpaceX inspireert jonge mensen’, zegt hij. ‘Oudere liefhebbers verlangen terug naar de tijd dat we de ruimte verkenden uit naam van de gehele mensheid. Ze schrikken ervan dat dollars nu belangrijk worden.’ Maar, stelt Laan: een volwassen industrie kan niet zonder bedrijven. Terwijl commerciële ruimtevaart in de wereld van satellietlanceringen al jaren de gewoonste zaak van de wereld is, ontkomt nu ook de bemande tak er niet aan. ‘Passagiersvliegtuigen zijn ook geen overheidsbusiness. Als je bemande ruimtevaart serieus neemt, heb je bedrijven als SpaceX hard nodig.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden